Ad Aktarması

Ad Aktarması

Bir sözcüğü benzetme amacı gütmeden başka bir sözcüğün yerine kullanmaya ad aktarması denir. Bunun yanında “mecaz-mürsel” ve “düzdeğişmece” şeklinde de isimlendirilir.

Ad aktarmaları iç-dış, yer-halk, parça-bütün, sanatçı-yapıt gibi farklı ilişkilerle kurulabilir.

– Bütün salon ayakta beni alkışladı. (seyirciler)
– Gölcük, o felaketin izlerini silemedi. (halk)
– Ankara, sert bir açıklama yaptı. (hükümet)
– Gemi, bu sabah Samsun’ a yanaştı. (iskele)
– Bir oturuşta üç tabak yedi. (yemek)
– Orhan Veli hâla sevilerek okunuyor. (kitap)
– Finale ünlü raketler kalmış. (tenisçi)
– İçeri girip ilk masaya oturdu. (sandalye)
– Üşüyünce hemen sobayı yaktı. (odun, kömür)
– Toplantının ortasında cebi çaldı. (telefon)
– Otobüse önden binilir. (kapı)
– Bu ayakkabıları iki yüze almış. (lira)
– Bugün herkes lacivertlerini giymiş. (elbise)

Yukarıdaki cümlelerde farklı ilişkilerle kurulmuş ad aktarmaları kullanılmıştır.

Örnek:1 (1989-ÖSS)

“Geç kaldık, arabalıya yetişemeyeceğiz.” cümlesindeki “arabalı” sözcüğü “araba vapuru” anlamında kullanılmıştır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde buna benzer bir kullanım yoktur?

A) Bundan sonra dergimiz, birinci hamura basılacak.
B) Ön kapı açılmıyor, arkadan ineceksiniz.
C) Bu arabayı iki yıl önce iki milyona almıştık.
D) Bu tablo onun yaptığı son yağlıboyadır.
E) Otobüs saat 12.30’da hareket edecek.

Çözüm:1

Seçenekler incelendiğinde A’da “birinci hamur” sözüyle “kâğıt”, B’de “arka” sözcüğüyle “kapı”, C’de “milyon” sözcüğüyle “lira”, D’de “yağlıboya” sözcüğüyle “tablo” anlatılmak istenmiştir. E’de ise böyle bir kullanım yoktur. Cevap:E

Örnek:2 (1995-ÖSS)

Marmara’da her yelken
Uçar gibi neşeli

Yukarıdaki dizelerde olduğu gibi, kimi sözler benzetme amacı gütmeden kendi anlamları dışında kullanılır.

Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu örnektekine benzer bir kullanım vardır?

A) Dalgalan sen de şafaklar gibi ey nazlı hilal
B) Ben ezelden beridir hür yaşadım hür yaşarım
C) Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda
D) Bastığın yerleri toprak diyerek geçme tanı
E) Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda

Çözüm:2

Dizelerde geçen “yelken” sözcüğü “yelkenli gemi” anlamında kullanılarak ad aktarması yapılmıştır. Bu durum A’da “hilal” sözcüğüyle “bayrak” anlatılmak istenilerek kullanılmıştır. Cevap:A

Sözcükte Anlam alt kategorisi içerisinde
Ad Aktarması


Advertisement

Yorum yazın