Afrika iklimi özellikleri

İKLİM BİRİMLERİ

• Irmak suları çanaklarda birikerek büyük ırmaklar oluşturur. Bunlardan dünyanın en uzun ırmağı olan Nil (6671 km), Akdeniz’e dökülür. Gene büyük bir ırmak olan Kongo ırmağı (4200 km) ile Senegal, Nijer ve Oranj ırmakları Atlas Okyanusu’na, Zam-bezi ve Cuba ırmaklarıysa Hint Okyanusu’na ulaşır.

• Bu akarsuların çoğu, çıkış noktalarında düzenli akarken, çok geçmeden bir yüksek yaylanın aşın yüksek kenarlarıyla karşılaşarak, çağlayanlar, çavlanlar oluşturur: Bu yüzden, çok kısa aralıklar dışında, her türlü ırmak ulaşımı olanaksızdır.

• Kıtanın geniş bölgelerinde, iklim kurak olduğu için ırmağa raslanmaz; bazı bölgelerdeyse, yüzey şekilerinin elverişsizliği nedeniyle denizlere ulaşamayan akarsular, çanakların dibinde geniş göller oluşturur. Bunların en büyüğü Victoria gölüdür. Albert, Edward, Tan ganyika ve Nyass’a gölleriyse Doğu Afrika’nın tektonik çöküntülerini doldurmuşlardır.

® Sıcaklıkların daha düşükçe olduğu güney uç ile Akdeniz kıyısındaki dar bir şerit dışında, kıtanın hemen her yerinde tropikal iklim egemendir. Bununla birlikte, deniz düzeyinden yükseldikçe, sıcaklık azalır; yüksek yaylalarda, doruklar yakınında hava, ovadakinden daha serindir. Başka her yerde, yıllık sıcaklık ortalamaları 20°C’ı aşar.
® Ekvatorun iki yanında, hemen her gün yağan bol yağmurlarla ve yüksek, kararlı bir sıcaklıkla nitelenen bir bölge uzanır. Burası, «geçit vermez» denebilecek kadar sık, sürüngenler, maymunlar, kuşlar ve böceklerle dolu, ormanlar bölgesidir.

• Ekvator bölgesinin kuzey ve güneyinde, tropikal iklim bölgeleri uzanır; bu bölgelerde hava sıcaktır, yağmurlar gene bol olmakla birlikte, yılda ancak birkaç ay düşer. Böylece, Yengeç ya da Oğlak dönencesine yaklaşıldıkça kurak mevsim giderek uzar ve sonunda kurak iklim başlar. Tropikal ve astropikal bölgeler savanalarla, yani yer yer ağaçların yükseldiği otluk alanlarla örtülüdür. Bu bölgelerde, «Afrika» denince hemen akla gelen bütün hayvanlar yaşar: Fil gibi büyük otçul hayvanlar; gergeden, zürafa ve zebralar; aslan, leopar, sırtlan gibi etçil hayvanlar.

® Savanadan, farkına bile varılmadan, daha kurak olan bozkıra, sonra da tropikal çöllere geçilir. Bu bölgelerde de sıcaklıklar çok yüksektir; ama iklimin başlıca özelliği, gece ile gündüz sıcaklıkları arasındaki büyük değişiklik ve yağmurların seyrekliğidir. Son derece yoksul olan bitki örtüsü, ancak vahalarda biraz çeşitlenir. Çölün sınırında anti lop, ceylan, deve, devekuşu gibi hayvanların yaşadığı kurak bozkır yeniden başlar.

Advertisement

Yorum yazın