Afyon hakkında bilgiler

AFYON

• Topraklarının büyük bölümü İçbatı Anadolu’da yer alan Afyon ilinin, doğuda kalan bazı kesimleri İç Anadolu’ya, güneybatıdaki kesimleri ise Akdeniz bölgesinin Göller yöresine taşar. Yüzölçümü 14 230 km3, nüfusu 579 171 (1975) kişidir.

• Afyon ilini kuzeyde Eskişehir, doğuda Konya, güneyde İsparta, güneybatıda Denizli, batıda Uşak, kuzeybatıda Kütahya illeri kuşatır. İl, 11 ilçeye ayrılmıştır; Merkez; Bolvadin; Çay; Dazkırı; Dinar; Emirdağ; İhsaniye; Sandıklı; Sincanli; Sultandaği; Şuhut.
• İçbatı Anadolu eşiği üstünde görülen güneydoğu-kuzey batı doğrultulu dağ dizilerinin en doğuda olanları Afyon ilinin doğru sınırları üstünde yükselirler. (Emir dağı, Türkmen dağı). Bü dağlar dizisinin batısında, aşağı-yukarı aynı doğrultuda uzanan bir çukur alan seçilir; yaklaşık olarak 1000 m yükseltide bulunan Af-yonkarahisar ovası bu çukur alan üstünde yer alır. Afyon-karahisar ovasının özelliği, ovaya adını veren kentin içinde ve yakınlarında, ova üstünde apansızın yükselen, püskürük kayaların bulunmasıdır. Bunlar eski volkan bacalarını dolduran lav kütleleri, ya da yeryüzüne çıkmadan soğumuş magma yığınları tarafından oluşturulmuştur. Afyon alçak alanının batısında ikinci bir dağlar dizisi yükselir; bunlardan Sandıklı dağlan (Kumalar dağı) il sınırları içindedir. Bu dağlann batısında da, Sandıklı ovası ve Sincanli ovası gibi ovalar yer alır.

• Yükselti ve denizden uzaklık nedeniyle Afyonkarahi-sar’ın iklim koşullarında iç Anadolu iklimine benzerlik görülür. İlin merkezinde bulunan meteoroloji istasyonunun uzun süreli gözlemlerine göre, en soğuk ay ortalaması 0,3 °C, en sıcak ay ortalaması 22,1°C’-tır. Günümüze kadar raslanan en düşük sıcaklık — 27,2°C (30. 12. 1948’de), en yüksek sıcaklık ise 37,8°C’tır (14.8.1960 tarihinde), Afyon’da sıcaklığın 0°C’a düştüğü günlerin, yani

• İlin orta kesimindeki su-» ların önemli bir bölümünü, Afyonkarahisar ovasından geçen Akarçay toplar ve önce Eber gölüne, daha sonra da Akşehir gölüne taşır. Bu göllerden birincisinin bü” tünü, İkincisinin de yansı Afyon ili sınırları içinde (öteki yarısı Konya ilinde) kalır. Eber gölünün suyu tatlı, Ak şehir gölününki ise hafif tuz ludur. İlin güneybatısında yer alan Acıgöl’ün sularında sodyum ve magnezyum klorür ve sülfatları bulunur. Gölün yaz aylarında beyaz bir görünümü vardır. Burası Kılıçgaga ve flamingo gibi kendilerini tuzlu ve acı sulara uyarlamış ilgi çekici kuşların konaklama merkezidir.

• 1975 sayımı sonuçlarına göre, Afyon ili sınırları içinde knr başına düşen nüfus yoğunluğu 41’dir. Bu sayı, Tür-kiysnin aynı yıldaki ortalama yoğunluğunun (52) altındadır. Üstelik, ilin dağlık kesimlerinde ya da ovalık alanların kurak yerlerinde bu yoğunluk daha da düşer. Buna karşılık, suyun yeterli bulunduğu dağ eteklerindeki düzlüklerde, ortalamanın üstünde bir yoğunluğa raslanır. İl nüfusunun yüzde 26’sı, nüfusları 10 bini aşan ve sayıları 6’yı bulan kentlerde (Afyon, Bolvadin Dinar, Emirdağ, Sandıklı, Çay) yaşar. Kırsal ve yarıkırsal kesimlerde yaşayan nüfus oranı yüzde 74’tür.
AFYONKARAHİSAR KENTİ kısaca «Afyon» denilmektedir. Eski resmi kayıtlarda geçen «Karahisar-ı Sâhib» adı, Selçuklu devri sonunda “yaşamış ve bir ara burada bir beylik kurmuş olan Sâhib Atâ Fah-reddin Ali Bey’in adından geliyordu. Ama bu ad, halk ara sında benimsenmedi. Kara hisar adı, taban yükseltisi 1020-1040 m olan ova üstünde dik yamaçlarla apansızın 1220 m’ye kadar yükselen ve tepesinde bir kale yıkıntısı, bulunan koyu renkli, trakit yapılı dağdan gelir. Bu dağın yakınında, aynı kökenli birkaç tepe daha yükselir. Burada •yeraldığı düşünülen İlkçağ kenti konusunda bilgimiz yoksa da, Bizans döneminde adı geçen Akroinos kalesinin, Afyon kalesinin yerinde olduğu sanılır.

• Cumhuriyet’ten önce geri kalmış bir kent olan Afyonkarahisar, Cumhuriyet’ten sonra gelişmiş, Zafer Anıtı’nın ya-nısıra büyük yapılarla donatılmış ve 1927’de 23 400 kişi olan nüfusu 1970’te 53 500’e, 1975’te 60 200’e yükselmiştir.

NÜFUSU ON BİNİ AŞAN ÖTEKİ İLÇELER:

BOLVADİN, DİNAR, EMİRDAĞ, SANDIKLI, ÇAY

• Bolvadin, en çukur kesiminde Eber gölünün bulunduğu çanak biçimli bir ovanın kuzeybatı kenarında, deniz düzeyinden aşağı yukarı 1000 m yükseklikte kurulmuştur. Afyon-Konya yolundan Çay’da ayrılan bir yol, Bolvadin’i (Or-taçağ’daki adı Polybotum) Emirdağ üstünden Eskişehir’e bağlar. Kurtuluş Savaşı’nda Yunanlılar Bolvadin’e kadar ilerlediler ama İkinci İnönü zaferinden sonra çekildiler.

1922 Ağustosundaki Büyük Taarruz’un hazırlık evresinde, Bolvadin önemli bir karargâh yeri öldu.
• ‘ 1927’de ilçenin nüfusu 8000 kişiyi bulmazken, 1970’te 25 ooo’i aşmış (25 417), 1975’te de 30 000’e çok yaklaşmıştır (29 218).

• Dinar, Afyon-Alsancak (İzmir) demiryolu kıyısında, deniz düzeyinden 880 m yükseklikte Aramea adlı eski bir kentin yerinde kuruldu. Nüfusu 1927’de 2732 ilym, 1975’te 20 000’e yaklaştı (19 873).

• Emirdağ, Eskişehir-Afyon karayolu üstünde, deniz düzeyinden 920 – 945 m yükseklikte kurulmuştur. Eski adı Aziziye olan kentin nüfusu 1927’ de 4000’i bulmazken, 1975’te 13 184 kişi olmuştur.

• Sandıklı, Afyon’un güneybatısında, Kumalar dağının batı etekleri ile Sandıklı ovasının doğu kenarı arasındaki temas alanında 1000 – 1100 m yükseltide kurulmuştur. Af-yon-Antalya karayolu ve Af-yon-Karakuyu denizyolu San-dıklı’dan geçer. Keçecilik ve dokumacılık gibi el sanatlarının geliştiği ilçe, Sandıklı ovasının batı kenarındaki aynı adı taşıyan ılıcalarıyla çevrede ün yapmıştır. Nüfusu son nüfus sayımına göre (1975) 13 181 kişidir.

• Çay, Sultan dağlarının kuzey bitimindeki ova kenarında kurulmuştur. Konya’yı Afyon’a bağlayan yoldan burada kuzeye ayrılan bir yol Eskişehir’e ulaşır. Kentin, demiryolu üstünde de, kendisine 5 km uzaklıkta bir istasyonu vardır. 1958’den bu yana ilçe merkezi olan Çay, Afyon ilinde nüfusu 10 000’i aşan yerleşmelerin en küçüğüdür (1975’te 12 200 nüfus).

AFYON İLİNİN EKONOMİK ETKİNLİKLERİ

• Afyon ilinin başlıca gelir kaynağı tarım ve hayvancılıktır il topraklarının üçte birinden çoğunu ekili-dikili alanlar kaplar. Tarım, ilin doğu kesimlerinde özellikle tahıl ekimine dayanmakta ise de, Ege ovalarına geçilen alçak kesimlerde daha çeşitlenir. İlin bütününde, ekili alanların yüzde 89’u tahıl tarlalarına ayrılmıştır. Bu oran Emirdağ ilçesinde yüzde 97’yi bulur. Tahıl türleri arasında birinci sırayı buğday, ikinci sırayı arpa alır (ilin 1976’da buğday üretimi 370 000 ton, arpa üretimi ise 221 000 ton idi).

• İçbatı Anadolu’nun öteki yerlerinde olduğu gibi Afyon ilinde de, ekili alanlar içinde sanayi bitkilerine ayrılan yer azdır. Sanayi bitkileri arasında, gerek ekiliş alanı, gerekse üretim bakımından, baş sırayı şeker pancarı alır (1976 da 454 000 ton üretim). İlin geleneksel ekimi olan haşhaş, ikinci sıradadır. (Şeker pan carının yöreye girişinden önce, haşhaş birinci sırada gelirdi.) Haşhaş ürününün, ile adını vermesi de, bu ürünün Afyon ilindeki önemini belir tir. Yağ çıkarılan bitkilerden ayçiçeği ekimi, Afyonkarahi-sar iline sonradan girmiş, ama büyük ölçüde gelişmiştir. Sebzeler arasında patates, ötekilerle karşılaştırılamayacak kadar önemli yer tutar. Kavun ve karpuz yetiştiriciliği de

• önemlidir.

• Hayvanlar arasında koyun, sayı bakımından başta gelir. Bu ilde koyun sayısı milyonu aşar. Kılkeçi sayısı ise 100 OOO’i bulmaz. Afyon ilinde tiftik keçisi yetiştirilir. Hayvansal ürünler arasında yün. tiftik, deri, peynir, sucuk ve kaymak sayılabilir.

• İlin yeraltı zenginliklerinin başlıcaları, mermer yatakları ile dağınık biçimde bulunan linyit yataklarıdır. Ünlü mermerler, Sülümenli köyünden, İşçehisar’dan ve Sandıklı’nın Hocalar bucağından çıkarılır. Emirdağ ilçesinin Güneysaray köyünde de mermer ocakları vardır. Bolvadin, İhsaniye, Sincanli ilçelerinde dağınık linyit ocakları işletilir. Dazkırı ilçesinde, kimya sanayisinde kullanılan «zırnık» çıkarılır.
Afyon’a 23 km uzaklıktaki Gazlıgöl çevresinde Türkiye’nin en önemli maden sularından biri çıkar ve Kızılay tarafından işletilir. Bu çevrede (Bolvadin ve Sandıklı ilçelerinde de) sıcak su ılıcaları da vardır.

• İlin sanayi kuruluşları arasında çimento ve şeker fabrikasının yanısıra, lastik ayakkabı, tuğla, kiremit, bitkisel yağ ve mermer levha yapım yerleri sayılabilir. 1979 ekiminde Bolvadin’de, haşhaş kapsülünü işleyerek alkaloyit elde eden bir fabrika üretime başlamıştır.

• Afyon ili, ulaşımın çeşitli yönlere doğru kolayca yönel-tilebildiği bir platforma benzer. İl merkezinde düğümlenen kara ve demiryolları bir yandan İç Anadolu gerisindeki yerlere, bir yandan Marmara bölgesine (İstanbul), bir yandan da Göller yöresi üstünden Akdeniz kıyılarına, bağl anabilmektedir.

_► EGE BÖLGESİ / HAŞHAŞ/ TÜRKİYE

Advertisement

Yorum yazın