Astronomi Nedir

Astronomi Nedir
GÖKBİLİM (Astronomi), gökcisimlerinin, konumlarını, durumlarını, uzaklıklarını, boyutlarını, hareketlerini, yapılarını inceleyen bağlı oldukları doğa yasalarını, oluşum ve gelişimlerini araştıran bilimdir. Astronomiyle uğraşanlar, gökcisimlerini, teleskop denilen büyük dürbünlerle ve radyoteleskoplarla gözetlerler. Bu aygıtların aracılığıyla çekilen fotoğraflardan da yararlanırlar. Araştırmaların kolaylaştırılması için, ileri ülkelerde, tozdan, dumandan uzak ve yüksek yerlerde, gök gözlemevleri* kurulmuştur.

Geceleyin, gökte,^ çıplak gözle, yakla, şık 6000, teleskoplarla ise milyarlarca yıldız görülür Yıldızlar, yani kendi ışıklarını -yayan gökcisimleri, görünüşe göre hep aynı yerde bulundukları için, bunlara, «sabit yıldızlar» adı verilmiştir. Oysa, uzun zaman sürdürülen gözlemler, onların da yer değiştirdiklerini göstermiştir.

Görünüşe göre, bütün yıldızlar veya gökküre, dünya çevresinde, doğudan batıya doğru dönmektedir. Oysa gerçekte, Yer (Dünya), ekseni üzerinde, batıdan doğuya doğru, aralıksız olarak dönmekte ve bir dönüşünü 24 saatta, yani bir günde tamamlamaktadır. Yine görünüşe göre, küre biçiminde olan gök yuvarlağının kutup noktaları, yerin ekseni doğrultusundadır ve Kuzey Kutup Noktası, Kutupyıldızı’nın çok yakınındadır.

Sözgelimi, doğuya doğru ilerleyen bir demiryolu katarından, ‘iki yanda bulunan ağaçlar, evler, köyler, dağlar, batıya doğru kayıp uzaklaşıyormuş gibi görülür. Bunun gibi, batıdan doğuya doğru dönen yeryüzünde, bizler de, • tüm gökcisimlerini, doğudan batıya • doğru yer değiştiriyormuş gibi görmekteyiz. Bizler, Yer’in Kuzey yarımküresindeyiz. Bu durumda gökkürenin güney yarısındaki yıldızların pek çoğunu göremiyoruz; Güney yarımküredeki bir ülkeye gitmedikçe, hiçbir zaman da göremeyeceğiz. Kimi yıldızları da yalnız yazın ya da yalnız kışın görebilmekteyiz. Kutupyıldızı çevresindeki yıldızlar, sürekli olarak, onun çevresinde dönüyormuş gi-bj. görünürler. Onlar, doğup batmazlar (Büyükayı, Küçükayı takımyıldızları gibi) ; bütün gece görünürler.

Güneş, *bir yıl içinde, gökkürenin bir çemberi üzerinde, bir takımyıldızdan ö-pürüne geçerek yer değiştiriyormuş gibi görünür. Ekliptik adı verilen bu çemberde 12 takımyıldız vardır. Oysa biz güneşi, Yer’ijı yörüngesi üzerinden ve her geçen gün başka bir- noktadan görüyoruz. Bu nedenle, Güneş’i, her gün, gökyüzünün değişik noktalarında görmekteyiz.

Güneş çevresinde, 9 gezegen, 2000’den çok gezegencik ve kuyrukluyıldızlar, kendi, yörüngelerini izleyerek dolanmaktadır. Bu gökcisimlerinden hiçbiri ışıklı değildir; hepsi, güneş ışığını yansıtarak görülürler .

Bütün gezegenlerinki gibi, yerin yörüngesi de bir düzlem sınırlar; buna «yörüng.. düzlemi» denir. Yerin ekseni .ile yörünge düzlemi arasında 66l/2 derecelik bir açı vardır. Bu açı 90° olsaydı, güneş ışınları, her mevsimde, Ekvator üzerine dikey olarak gelecekti. Böyle bir durumda yıl mevsimlere bölünmeyecek, gece ile gündüz, her yerde eşit ve on ikişer saat olacaktı. Yerin ekseni, her an Kutupyıldızı doğrultusundadır. Bu nedenle, yarımkürelerden her biri, güneş ışınlarını, yılın bir bölümünde, öbür bölümdekinden daha büyük açı ile alır; aynı dönemde gündüzler, gecelerden u-zun sürer (yaz.) Yılın öbür bölümünde güneş ışınları oldukça dar bir açı ile gelir; gündüzler de gecelerden kısa sürer (kış).

Gezegenlerin çevresinde dolanan daha güçük gökcisimlerine «uydu» denir. Ay, Yer’in uydusudur. Satürn gezegeninin

10 uydusundan başka, kaya parçalarından ve parçacıklardan oluşmuş bir de halkası vardır. Jüpiter’in 12 uydusu bulunmaktadır.

Ay da Güneş ışığını yansıtarak görülür. Dolunay gününde, Yer ortada olmak üzere, Güneş, Yer ve Ay aynı doğru üzerinde bulunur. Bu sırada Ay Yer’ in gölgesi içine girerse, bir bölümü ya da tamamı görülmez; buna «ay tutulması» denir. Yeniay günü, Ay, Yer’le Güneş arasında bulunur. Bu sırada Ay, Güneş’ in bir bölümünün ya da tümünün önüne geçebilir ve görülmesini engeller (güneş tutulması).

Güneş, evrende tek değildir. Kendiliğinden ışık yayan tüm yıldızlar, ayrı birer güneştir. Bunlardan kimisi bizim

Güneş’ten küçüktür; kimisi de büyük veya çok büyüktür.

Işık, bir saniyede 300 000 km. yol alır; Ay’dan bir buçuk, Güneş’ten 8 y3 saniyede gelir. Işığın bir yılda aldığı yola «ışık yılı» denir. Uzayda, bizden, binlerce, hatta milyonlarca ışıkyılı uzakta bulunan yıldızlar ve yıldız yığınları vardır.

Açık (bulutsuz ve sissiz) havalarda, gökte, beyaz, bir tülü andıran parlak bir şerit görülür; ona «Samanyolu» denir. Samanyolu, milyarlarca yıldızdan oluşmuştur. Bu yıldız yığını, ortası kabarık bir disk veya mercek biçimindedir. İç yapısı sarmaldır. Dünyamız ve Güneş Sistemi, Samanyolu’nun bir kenarına yakın bir yerdedir. Ayrıca onun içinde 200 000 milyon güneş daha vardır. Hep birlikte bir yıldız ırmağı gibi yer değiştirirler ve merkez çevresinde dolanırlar Bu arada bizim Güneş Sistemi de saniyede 217 km. hızla yol almaktadır; izlediği yörünge üzerinde, ancak 234 milyon yılda bir tam dolanım yapabilmektedir,

Uzayda, daha milyonlarca Samanyolu vardır; onlara «gökada» ya da «galaksi» denir. Galaksiler, büyük bir hızla birbirinden uzaklaşmaktadır.

Advertisement

Etiketler:

Yorum yazın