Atasözü

Atasözü

Tarihi bir süreç içinde oluşmuş, gözlem ve deneyimler sonucunda söylenmiş, genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış, anonim sözlerdir. Atasözleri bir milletin kültürünü yansıtan ve millete yol gösteren sözlerdir. Yargı bildirirler yani cümle özelliği gösterirler.

Şimdi atasözlerinin bazı özelliklerini açıklayalım:

a) Çoğunlukla mecaz anlam taşırlar.

– Damlaya damlaya göl olur.
– Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez.
– Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.
– Ateş düştüğü yeri yakar.
– Üzüm üzüme baka baka kararır.

b) Gerçek anlam taşıyan atasözleri de vardır.

– Dost ile ye, iç; alışveriş etme.
– Son pişmanlık fayda vermez.
– Bugünün işini yarına bırakma.
– Akıllı düşman akılsız dosttan hayırlıdır.

c) Kalıplaşmış sözler olduklarından eş anlamlı sözcüklerle değiştirilemezler.

“Ak akçe kara gün içindir.” yerine “Beyaz para siyah gün içindir.” denemez.

d) Yakın anlam taşıyan atasözleri de vardır.

– Körle yatan şaşı kalkar-Topalla gezen, aksamak öğrenir.
– Mum dibine ışık vermez-Terzi kendi söküğünü dikemez.

e) Bazı atasözleri belli tutum ve davranışları bildirir.

– Gül dikensiz olmaz. (Sabır)
– Damlaya damlaya göl olur. (Tutumluluk)
– İşleyen demir pas tutmaz. (Çalışma)

Örnek:1 (1997-ÖYS)

Aşağıdaki atasözlerinden hangisi anlamca birlikte verilen tutum ya da davranışla uyuşmaz?

A) Her işte bir hayır vardır.-İyimser olma
B) Gül dikensiz, sefa cefasız olmaz.-Sıkıntılara katlanma
C) Sağlık istersen çok yeme, saygı istersen çok deme.-Ölçülü davranma
D) Boş fıçı çok langırdar.-Bilgiçlik taslama
E) Bin tasa bir borç ödemez.-Kuşku duyma

Çözüm:1

E seçeneğinde geçen “Bin tasa borç ödemez.” atasözü “Borç ancak çalışılarak ödenir, üzülmekle değil.” anlamı taşıdığından verilen tutumla uyuşmaz. Cevap:E

Örnek:2 (1989-ÖYS)

Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde mecazlı bir söyleyiş yoktur?

A) Ayağını yorganına göre uzat.
B) Kaz gelen yerden tavuk esirgenmez.
C) Son pişmanlık fayda vermez.
D) Yuvarlanan taş yosun tutmaz.
E) Ateş düştüğü yeri yakar.

Çözüm:2

C seçeneğinde geçen “Son pişmanlık fayda vermez.” atasözünde “Sonu iyice düşünülmeden yapılan işlerin pişmanlık getireceği” anlatıldığından mecaz anlam taşımaz. Cevap:C

Sözcükte Anlam alt kategorisi içerisinde
Atasözü


Advertisement

Yorum yazın