Gaz Nedir – Doğalgaz Nedir

Gaz Nedir – Doğalgaz Nedir

GAZ hava gibi hafif ve uçucu madde. Cismin Uç halinden biri (diğer ikisi katı ve sıvı halidir). Her cisim gibi gazların da ağırlığı vardır ve bunu ilk belirleyen ünlü bilgin Galilei’dir. Sıvılar gibi gazlar da akışkandır, yani kolayca ayrılıp dağılabilirler ve bulundukları kabın biçimini alırlar. Bundan başka, gazların belirli bir hacmi yoktur, genleşebilir ve sıkışabilirler ve böylece bulundukları kabın içini doldururlar. Belli sıcaklıktaki aynı gaz kütlesinin hacmi, altında bulunduğu basınçla ters orantılı olarak değişir (Mariot kanunu), öte yandan belli basınç ve belli sıcaklıkta bütün gazların genleşme katsayısı aynıdır. Bu katsayı basınç ve sıcaklıktan bağımsız olarak 1/273’tür. İki ya da daha çok gaz, aynı kaba konursa düzgün bir şekilde karışarak kabı doldururlar. Karışımın basıncı herbirinin basıncı ile orantılı basınç toplamıdır (Dalton kanunu).

Doğal Gaz:

Petrol aranırken bulunmuştur. Doğada metan CH< biçiminde, yatak kayanın gözeneklerinde azotlu, karbondioksitli ve kükürtlü hidrokar-bürlerle birlikte bulunur. Ayrıca önemli oranda benzeri gaz da petrol işletmelerinde, ham petrolün gazdan ayrıştırılması sırasında elde edilir. Enerji açısından her iki gazın üretimi de, tüketimi de 2. Dünya Savaşı sonunda bu yana hızlı bir artış gösterdi. Yıllık üretim tüketim 1.300 milyar metreküp dolayındadır. 1950’de dünyada tüketilen enerjinin yüzde 10’u doğal gazla karşılanırken, 1980’de bu oran yüzde 25’e yükselmiştir. 1979’da belirlenmiş olan kesin doğal gaz rezervi 70.000 milyar metreküptür (bunun yüzde 40’ı petrol yataklarında, yüzde 60’ı bağım-sıaz olarak bulunmaktadır). Dünya rezervinin yüzde 60’tan fazlası Uç ülkenin elindedir: Bağımsız Devletler topluluğu, Iran ve Birleşik Amerika, tran dışındaki Yakındoğu ülkelerinin rezervi yüzde 10’dur. Bağımsız Devletler Topluluğu tek başına dünya rezervinin üçte birine sahiptir (Özellikle Sibirya’da). İran’ın rezervi yüzde 20’dir. Kuzey Denizi’ndeki yatakların işletilmesiyle Batıkların payı yüzde 15’e yaklaşmıştır. Bu rezerv durumuna karşın dünya üretiminin yarısını şimdilik Birleşik Amerika sağlamakta, onu yılda 300 milyar m’ ile Bağımsız Devletler Topluluğu izlemektedir. Bağımsız Devletler Topluluğu, büyük kentlerin çoğunu doğal gazla ısıtmakta, artan gazı da Batı Avrupa ile Doğu Avrupa ülkelerine satmaktadır (örneğin Fransa’ya yılda 20 m1). Dünya üretiminde üçüncü sırada Hollanda (100 milyar m’), sonra Kanada ve İngiltere gelmektedir. Birleşik Amerika’nın rezervi ise onda bir oranındadır. Doğal gaz yataklarının bulunduğu yerlerle tüketim yerleri arasında çok büyük uzaklıklar vardır. Bunun için ulaştırma sorunu çok önemlidir. Sorunu çözmek için en başta gaz boru hatlarına başvurulmuştur: ABD içindeki gaz boru hatlarının uzunluğu 400.000 km’yi bulur. Sibirya’dan ve Türkmenistan’dan Batı Avrupa’ya uzanan gaz boru hattının uzunluğu 4.500 km'den, boru çapı ise 1 metreden fazladır. Ayrıca bu hatla Kuzey Denizi'nden ve Fransa’dan Lacq Böigesi’nden gelen hatlar bir enterkonekte sistem içinde birleştirilmiş bulunmaktadır. Gazın depolanması da başlı başına bir sorundur. Uygun yerlerde yer altında bulunan gözenekli kayalar içinde büyük ölçüde depo edilebilirse de her yerde bu tür yatak bulmak güçtür. En iyisi gazı sıvılaştırarak depo etmektir. Sıvılaştınlan gazın hacmi 600 defa küçülür. Bunun için -161 °C sıcaklığa gereksinme vardır. Sıvılaştırma işlemleri birçok yerde yapılmakta (Cezayir, Libya, Alaska, Borneo, Abu Dabi), LDG (likid doğal gaz) tankerleri bunları tüketim yerlerine ulaştırmaktadırlar. Havagazı 1800 yılında keşfedilmiştir ve yaklaşık yüz yıldan beri aydınlatma, ısıtma ve mutfak işlerinde kullanılmaktadır. Havagazı kömürden ya da hid-rokarbUrlerden elde edilir. 1.000°C sıcaklıkta kapalı bir kapta ısıtılan taşkömürü birtakım gazlar (metan, hidrojen, karbonmonoksit) çıkarır. Bu gaz karışımının ısıtma gücü doğal gazın ısıtma gücünün yarısından azdır. Likid (sıvı) petrol gazı (LPG) Petrolün rafine edilmesi sırasında elde edilen bütan gazıdır. Dünyada havagazı ya da doğal gaz ağına bağlı olmayan yerlerde ev gereksinmeleri için kullanılır (kaynak makineleri, traktör, otobüs tren motorları). Evlerde kullanılan LPG piknik tipi denen 2 kg.’lık ya da büyük tip denen 12 kg.'lık tüplerle tüketim yerlerine gönderilir. Endüstride kullanılan bütan ya da propan tüpleri ise 45 kg.’ilktir.

Advertisement

Yorum yazın