Güney Amerika Hakkında Bilgiler

GÜNEY AMERİKA, Yenidünya veya Batı Yarımküre kıtalarından güneydeki. Yzölç. 18 300 000 km!; Nf. 200 000 000. Güney Kutup kuşağına en çok yaklaşan anakaradır. Eni, en geniş yerinde 5100 km.’dir.

Güney Amerika, üç büyük bölüme ve bunlardan herbiri, daha kü>;ük bölgelere ayrılır:

A Dik yamaçlı, görkemli A) ad sıradağları dört bölüme ayrılır:

1) Kuzey Andlar, derin vadilerle birbirinden ayrılmış üç dağ sırasından o-luşmuştur. Bu vadilerde Magdelena ve Cauca ırmakları kuzeye doğru akar, Karib denizine dökülür. Üç sıradağ, Ekvator dolayında yan yana gelip kaynaşır.

2) Orta Andlar, geniş çizgileriyle bakıldığında, Doğu ve Batı Andlar’a ayrılır; aralarında, başlangıçta dar, fakat güneye doğru gittikçe genişleyen, 3000 -4000 m. yükseklikte ovalar (havzalar) yer alır. Bunların çoğunun dışa akışları yoktur.

3) Güney Andlar, yaklaşık 28° güney enleminde başlar ve tek sıradağ olarak birleşirler; Aconcagua’da en yüksek noktaya (6960 m.) erişirler.

B. Geniş Çukurovalar, anakaranın orta bölümlerini kaplar. Buralarda üç a-karsu, doğuya doğru akar ve Atlas Ok-yanusu’na dökülür. Çukurovalar, söz konusu ırmakların adlarıyla anılır:

4) Orinoko ovası,

5) Amazon havzası,

6) La Plata düzlükleri. Bu da Gran

Chaco ve Pampa yörelerine ayrılır

C. Az çok ayrı bir yöre olarak

7) Doğu Patagonya platosu.

Ç. Anakaranın doğusundaki dağlık ülkeler’

8) Brezilya dağlık ülkesi.

9) Guayana dağlık (ilkesi.

Kuzey Amerika’da olduğu gibi, Güney Amerika’da da doğu-batı doğrultusu sıradağlar yoktur. Anakaranın kuzey bölümü, La Plata ırmağına kadar, alize rüzgârlarının etkisi altında bulunur. Bu rüzgârlar, basık ve alçak kıyılara eristiklerinde, yağış bırakmazlar. Bu yüzden, Güney Amerika’nın kuzey kıyılarında kimi bölümler (Kolumbiya’da ve Venezuela’da) kuraktır Yalnız kıj/iların dağlık olduğu yerlere, alize rüzgârlarıyla. yağış olur.

Ekvatoral çukurülkede. hemen her gün fırtınalı yağışlar olur Büyükokya-nus kıyılarının kuzey bölümü de bol yağmurludur Oysa, batı kıyıların orta bölümü boyunca, çok kez yıllarca yağış almayan kurak bir şerit uzanır. Bu durumun nedeni, Güney Afrika’nın batı kı-yısındakinin aynıdır, yani yağıştan yoksun kıyı şeridi önünden, soğuk Hum-boldt deniz akımı geçer: soğuk dip suları yüzeye çıkar ve kuzeye doğru akar Kıyı boyunca, hava kütleleri soğur ve sislenir; fakat kara üzerine yağış bırakmaz. Ancak Valparaıso enleminde ve daha güneyde düzenli kış yağışları görülür. Güney Şili ile Batı Patagonya, sürekli batı rüzgârları kuşağmdadırlar. Ancak, And dağlarının duldasında bulunduğu için Doğu Patagonya çok kuraktır. Ateşeli, nemli, serin askutupsal iklim kuşağındadır.

Ekvatoral yağmurlar bölgesinde, nemli, sıcak yağmur ormanları geniş alanlar kaplar. Amazon havzası, gürlük, sıcak ve alan bakımından, yeryüzündeki bütün ormanları geçer. Amazon ormanlarının kuzeyinde ve güneyinde, kurak mevsimin araya girdiği yerlerde, seyrek ağaçlı, yüksek otlu bölgeler; yani savanlar (Bak.) başlar, Orinoco ovası, İç Brezilya Campos’u ve Gran Chaco, savanlar bölgesindedir. Güneyde, savanlardan, Orta Arjantin ve Güney Uruguay bozkırlarına (pampa) geçilir. Daha güneyde, yani Doğu Patagonya’da yalnız dikenli çalı bozkırları görülür.

Güney Amerika’nın batı yanında, ekvatoral batı rüzgârlarının estiği yerlerde, yani Kolumbiya ile Ekvador’un kıyı yörelerinde Guayaquil körfezine kadar, tropikal yağmur ormanları gelişmiştir. Fakat daha güneyde, bozkırlar, yarı çöller ve gerçek çöller 27° güney enlemine kadar uzanır. Orta Şili kış yağmurları bölgesinde, yani Valparaıso ile Concepcion arasında; Akdeniz bitkilerini andıran sert yapraklı, bodur, her mevsimde yeşil bir bitki örtüsü bulunur. 37° enleminden güneyde (Güney Şili) ılıman kuşak ormanları yer alır.

Güney Amerika’nın hayvanlar dünyası, az çok kendine özgüdür: Jaguar, tapir, sudomuzu, lama türleri, guanako, vb, yalnız burada bulunur. En yaygın sürüngen hayvanlar, iri kertenkeleler, kara kaplumbağaları, timsahlar ve yı lanlardır. Kuşlar çok çeşitli ve renkleri görkemlidir, Başlıcalan sinek kuşları (Kolibris), uzun gagalı pelikanlar, kon-dorlar, papağanlardır Güney Amerika’ da da devekuşu türleri (emu) vardır. Yalnız aslan ve kaplan gibi iri yırtıcı hayvanlar, fil, sırtlan ve gergedan yoktur. İnsanın en tehlikeli düşmanları, tropikal kuşakta, zehirli böceklerdir (sıtma ve sarıhumma taşıyıcı).

Advertisement

Yorum yazın