Güneydoğu Anadolu Bölgesi Hakkında Bilgiler

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ,

Anadolu’nun, Güneydoğu Toroslar’ın dış (güney) kenarında Suriye ve Irak sınırlarına dek erişen bölümüdür. Yalnız batıda Kilis ve Pazarcık yakınları Akdeniz bölgesinde kalır. İki bölge arasındaki sınır Gölbaşı’nın batısından geçer.

Güneydoğu Anadolu bölgesi, genel o-larak Güneydoğu Toroslar’ın eteklerinden, güneye doğru alçalan platolar ve ovalardan meydana gelmiştir. Platoları, Fırat ve Dicle ırmakları ile kollan, az çok derin vadilerle oymuşlardır. Orta yerde sönmüş, yayvan biçimli (çok yatık yamaçlı) Karacadağ volkanı yükselir (1920 m.) ve bölgeyi iki büyük-1 ölüme ayırır. Doğusunda, Diyarbakır havzası, onun güneyinde Mardin Eşiği, Karaca-dağ’ın batısında Urfa platosu bulunur. Gaziantep platosu, Fırat’ın doğusunda Urfa platosuna bağlanır. Urfa önlerinde başlayan ve plato kenarlarıyla çevrilen ova, güneyde Harran ovası adını alır ve sınırdan ötelere uzanır.

Güneydoğu Anadolu bölgesi, yazın, Türkiye’nin en sıcak bölümüdür. Sıcaklık, yazın, aşağı yukarı dört ay boyunca (haziran – eylül) ve aylık ortalamalara göre, tropikal düzeydedir (25° ve daha yüksek). Hemen her yıl 40° yİ, kimi yıllarda ise 45° yi geçtiği günler o-lur. Gece ile gündüz, yazla kış arasındaki sıcaklık farkları da yoktur (aylık ortalamalara gyre 26°-29°; salt sıcaklık farkları Diyarbakır’da 70,4°, Urfa’da 58,9°). Sıcaklığın değlşebillrliği, yazın, ¡açtakinden daha azdır.

En bol yağışlı mevsim, genellikle kış. en az yağışlısı yazdır (kurak mevsim). İlkbahar, sonbahardan daha bol yağışlıdır (kimi yerde iki katına yakın). Kurak mevsim yaklaşık olarak 5-5,5 ay sürmektedir. Yıllık ve mevsimlik yağışlar dağların eteklerinden uzaklaştıkça azalmaktadır (300 mm.’nin altına doğru;.

Güneydoğu Anadolu, Toroslann ön-yerleri ve Mardin eşiği dışında bozkır bölgesidir. Türkiye’nin iki büyük akarsuyu, özellikle Doğu Anadolu bölgesinden beslenir; Güneydoğu Anadolu’dan geçerek Suriye’de ve Irak’ta akışlarını sürdürürler. Sınıra yakın yerlerde birkaç büyük karst kaynağı vardır (Cey-lanpmar, Mürşitpmar vb.).

Güneydoğu Anadolu’da nüfus sıklığı, Türkiye ortalamasından azdır (1970’te 1 km* yere ortalama 35 – 40 kişi). En sık nüfuslu yerler, Gaziantep platosu ve Mardin eşiğidir. Yüzbinden çok nüfuslu kent 3 tanedir. 8 kent 25 – 100 bin, 14 kasaba ve kent 10 – 25 bin nüfusludur.

Güneydoğu Anadolu’da, ekili dikili toprakların büyük bölümünden tahıl ü-retimi için yararlanılır (buğday, arpa, pirinç ve az miktarda çavdar, yulaf). Baklagillerden en çok mercimek üretilir. Pamuk üretimi önemli sayılamaz. Dikili alanlar arasında en çok yer kaplayan bağlardır. Elde edilen üzüm, taze iken yenildikten başka, pekmez, cevizli sucuk ve şarap yapımında kullanılır. Bölgenin batı yanında ve Mardin Eşiğinin kimi bölümlerinde zeytinlikler vardır. Gerek zeytin, gerekse antepfıstığı, Fırat boylarından doğuya doğru gittikçe yayılmaktadır. Adıyaman ve Mardin yörelerinde de fıstığın önemi artmaktadır.

Bölgede hayvancılık, ekim ve dikimden sonra, ikinci önemli gelir kaynağıdır. Fakat, bozkırlara uygun olarak, en çok, küçükbaş hayvanlar beslenir. Sığır cinsi, daha çok çekim hayvanı olarak kullanıldığı için sayıca azdır. Koyun sütünden yemeklik yağ (Diyarbakır, Urfa ve Siverek dolaylarında) ve peynir yapılır. Kılkeçileri, sayıca, koyundan son

ra (2/3’ü kadar) gelir ve daha çok göçebelerle Torosların önyerinde yaşayanlar tarafından beslenir. Uzak yerler arasında ticaret eşyası taşımada yararlanılan develer, karayollarının gelişmesi ve motorlu taşıtların çoğalması sonucu olarak gittikle ve hızla azalmaktadır. Urfa yöresinde, eskidenberi iyi cins at yetiştirilir. Arıcılık yaygınlaşırken, ipek böcekçiliği önemini (Diyarbakır yöresi) yitirmektedir.

Raman, Garzan, Kurtalan dolaylarında işletilen petrol kuyularının verimi son birkaç yılda artmamış, hatta bir parça azalmıştır. Elde edilen ham petrolün bir bölümü Batman rafinerisinde arıtılmakta, geri kalanı, bir boru hat-tıyla Akdeniz kıyısına (İskenderun körfezi) akıtılarak ortadan denizyolüyla Mersin rafinerisine taşınmaktadır. Toroslann eteklerine yakın yerlerde de (Dicle ve Kâhta yakınlarında) petrol yataklarına erişildi. Ayrıca birkaç yerde linyit, manganez ve fosfat bulundu.

Güneydoğu Anadolu bölgesi, endüstri alanında, henüz yeterince güçlü bir atılım aşamasına erişememiştir.

Advertisement

Yorum yazın