İkilemeler

İkilemeler

Cümlede anlamı güzelleştirip pekiştirmek; sözcükler arsında çeşitli anlam ilgileri kurmak amacıyla kullanılan söz gruplarına ikileme denir. İkilemelere “yineleme” ya da “tekrar grubu” da denir. Dilimizde ikilemeler farklı biçimlerde oluşturulabilir. Şimdi bunları inceleyelim:

a) Aynı sözcüklerin tekrarıyla
yeşil yeşil, hızlı hızlı, güzel güzel

b) Anlamdaş sözcüklerin tekrarıyla
kılık kıyafet, ses seda, köşe bucak, şan şöhret

c) Yakın anlamlı sözcüklerle
doğru dürüst, yalan yanlış, çalı çırpı, delik deşik

d) Karşıt anlamlı sözcüklerle
er geç, aşağı yukarı, irili ufaklı, az çok, iyi kötü, gece gündüz

e) Bir anlamlı bir anlamsız sözcüklerle
eğri büğrü, eski püskü, yırtık pırtık, bölük pörçük, ufak tefek, roman moman

f) İkisi de anlamsız sözcüklerle
apar topar, abuk sabuk, mırın kırın, ıvır zıvır, abur cubur, kem küm

g) Yansıma sözcüklerle
şırıl şırıl, takır tukur, horul horul, gacır gucur

h) Ek getirilerek
elden ele, baş başa, art arda, günden güne, el ele, elde avuçta

Bu kuralların dışında farklı yollarla da oluşmuş ikilemeler bulunabilir.

– İflas edince tası tarağı toplayıp köyüne döndü.
– Kurda kuşa yem olmadan evden kaçan kızı buldular.
– Oldum olası maç seyretmekten hoşlanmam.

İkilemeler daima ayrı yazılır ve araya herhangi bir noktalama işareti konmaz.

Örnek:1 (1995-ÖSS)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikilemeyi oluşturan sözcükler tek başlarına kullanılamaz?

A) Yalan yanlış bilgilerle doğru bir karar veremezsin
B) Karşıdan, güçlü kuvvetli görünüyordu.
C) Mırın kırın etme de olanları anlat.
D) Aradan aşağı yukarı on yıl geçti.
E) İngilizceyi şöyle böyle bilir.

Çözüm:1

C seçeneğinde geçen “mırın kırın” ikilemesini oluşturan sözcükler tek başlarına bir anlam taşımadıkları için tek başlarına kullanılamazlar. Cevap:C

Sözcükte Anlam alt kategorisi içerisinde
İkilemeler


Advertisement

Yorum yazın