İYOT

Doğada diğer elementlerle bir arada ve oldukça yaygın olarak bulunan bir element. İyot doğada hiç bir zaman serbest halde bulunmaz. Deniz sularında ancak çok küçük miktarlarda bulunursa da sıcak su kaynaklarında, örneğin Şili güherçilesi gibi minerallerde, kara su yosunlarının bir bileşeni olarak bitkilerde, hayvanların çeşitli organlarında oldukça bol olarak bulunur.
İyot, 1811 yılında Courtois tarafından deniz yosunları küllerinin incelenmesi ile bulunmuştur. Çeşitli şekillerde hazırlanabilir. Özellikle Şili güherçil esinin kristallendirilmesinden arta kalan sulardan, deniz yosunlarının küllerinin alkaLleştirilmesiden elde edilir.
İyot katı bir maddedir. Metalik parlaklık gösteren ¡siyahımsı pullar halinde kristalleşir. 113,7°C’de ergir ve 184,4°C’de kaynar. Suda çözünmez. Alkol, potasyum iyodür ve kloroformda çözünür. Hidrojen ve diğer birçok metallerle doğrudan doğruya birleşir. Soğuk bir nişasta çözeltisini kendine özgü mavi renge boyar. N.şasta çözeltisi birçok tepkimelerde belirtici olarak kullanılır. Bu tepkimelerde ele- menter i}’odun meydana gelmesi, yani mavi rengin ortaya çıkışı, ya da eiementer iyodun ] kaybolması, yani çözelti renginin yok oluşu tepkimenin bittiğini ortaya koyar.
Ortalama ömrü 13 gün olan I126 izotopu, tıpta kalkanbezi urları ve bozukluklarının incelenmesi ve tedavisi için belirtici olarak kullanılır.
İnsan organizmasında iyot, kalkanbezi hormonunun işlevini yüklenen aminoasitlerin molekül yapısı içinde yer alır. Vücuda giren iyot büyük ölçüde kalkanbezinde toplanır. Sonra da burada hormon meydana getirmek için değişime uğrar.
İyot biriminin kalkanbezindeki miktarı, hızlılığı ve (dağılımı günümüzde radyoaktif iyodun kullanılması ile ölçülür. İyot birikiminin miktarı hızlılığı ve dağılımı, sadece kalkanbe- zinin etkinliğinin bir ölçüsü olmakla kalmayıp, ayrıca kalkanbezi dokusunun yapısal durumunu ve hastalıklarını da aydınlığa kavuşturur.
Eczacılıkta iyot etkili bir mikropsuzlaştırıcı olarak bilinir. Bu iş için iyodun alkoldeki bir çözeltisi olan tentürdiyottan yararlanılır. İyodürler soluk borusu salgısını uyarırlar; hi- pofizdeki tireotrop hormonunun üretilmesine engel olurlar ve özellikle guatrın önlenmesi ve tedavi edilmesinde kullanılırlar.
İyodun organik türevleri de vardır. Bunlardan özellikle süreğen granülomların tedavisinde yararlanılır. Etki mekanizmaları pek fazla bilinmemekle birlikte hipertansiyon ve damar sertliğinde de kullanılırlar. Günümüzde hipertiroidizm ve kalkanbezi urlarının tedavisinde radyoaktif iyottan yararlanılır. İyodürler de guatr tedavisinde kullanılır.


Advertisement

Yorum yazın