Karahanlılar Devleti Hakkında Bilgi

Karahanlılar Devleti Hakkında Bilgi

KARAHANLILAR DEVLETİ, Ortaçağ’ da Doğu Türkistan ile Batı Türkistan’da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir (840 – 1212). Bu devleti kuran hanedana da Karahanlılar denir. Karahanlıların, Karluk Türklerinden oldukları anlaşılmıştır. Karahanlılar devleti, Orta Asya Türk devletleri geleneğine uygun olarak kuruldu. Doğunun hükümdarı o-lan büyük kağan Karaordu’da yerleşti ve «Arslan Kara Hakan» unvanını aldı. Batının hükümdarı olan ortak kağan Taraz’da, Kâşgar’da sonra yine Taraz’da yerleşti. Unvanı «Buğra Kara Hakan» idi. Doğunun kağanı devletin gerçek başkanı idi.

Karahanlılar, henüz Müslüman olmamışlardı. Bunların ilk hükümdarı Bilge Kül Kadir Han, uzun bir süre Saman-oğullarına karşı başarılı olamadı. Bilge Kül Kadir Handan sonra oğulları Bazır ve Oğulcak devletin başına geçtiler. Bazır, Balasagun’da büyük kağan, Oğulcak da Taraz’da ortak kağan oldu. Oğulcak, Samanoğulları ile savaşı sürdürdü. Fakat Samanoğlu İsmail’e yenildi. Başkentini Kâşgar’a götürmek zorunda kaldı. Oğulcak’m yeğeni Satuk, Saman-oğullarından Karananlılara sığman bir prensin etkisiyle Müslümanlığı benimsedi ve Abdülkerim adını aldı.

Satuk Buğra Hanın hükümdarlığı zamanında Karahanlılar arasında Müslümanlık yayıldı. Bundan sonra Saman-, oğullan, başkalarıyla yaptıkları savaşlarda Satuk Buğra Ham yardıma çağırdılar. Satuk Buğra Hanın oğlu Musa, doğu kağanı Arslan Hanı yenerek, hanedanın bu koluna son verdi. Onun zamanında halk İslâm dinini benimsedi. Karahanlıların ünlü hükümdarlarından Harun, Samanoğullarının başkenti Buhara şehrini aldı. Maveraünnehlr’l ele geçirdi. Fakat burada fazla kalamadı. Kâşgar’a dönerken yolda öldü. Bundan sonra hükümdar olan Nasır, Samanoğul-ları üzerine yürüdü. Bu devleti, ‘güçlüğe uğratmadan yıktı (999). Gazne hükümdarı Mahmut’la anlaştı. Karahanlılar, Maveraünnehir’i, Gazneliler Horosan’ı aldılar. İki devlet arasında Ceyhun ırmağı sınır oldu (1101). Karahanlılar, Gaz-neli Mahmut’un, Hindistan’da bulunmasından yararlanarak Horasan’ı da almak istedilerse de Gaznelilerle yaptıkları savaşlarda yenilgiye uğradılar.

Karahanlıların güçlü ve parlak devri uzun sürmedi. Yusuf Kadir Han ölürken ülkesini çocukları arasında paylaştırdı; bu yüzden birçok karışıklık çıktı. Karahanlılar, bir süre sonra Doğu Ka-rahanlılar ve Batı Karahanlılar olmak üzere ikiye ayrıldılar. Doğu Karahanlı-ların başkenti Kâşgar, Batı Karahanlıların başkenti Semerkant şehri oldu. .Daha güçlü olr.n Doğu Karahanlılar devletine Karahitaylar (Bak.) son verdiler (1211). Batı Karahanlılar, Büyük Selçuklulara, Karahitaylara ve Harizmşahlara vergi vererek varlıklarını sür-dürebildiler. Bu devleti Harizmşahlar ortadan kaldırdılar.

Karahanlılarda devlet, öteki Türk devletlerinde olduğu gibi hükümdar ailesinin ortak malı Sayılırdı. Devletin başında ailenin bü.vüğü olarak kağan bulunurdu. Hükümdar- ailesinden olan erkekler, geniş yetki ile illeri yönetirler, adlarına para bastırabilirlerdi

Karahanlılann orduları çok düzenli ve disiplinli İdi. Düşman kuvvetlerine geceleyin baskın yapmak için atlı birlikleri ve akıncı kolları vardı. Düşman saldırısını hemen haber vermek İçin dağların tepelerinde ateş kuleleri yaparlardı. Çok düzenli bir posta örgütü kurmuşlardı. –

Karahanlıların Kâşgar, Balasagun, Semerkant ve Buhara gibi önemli şehirlerinde düşünce ve sanat hayatı çok gelişmişti. Hükümdarlar bilginleri, sanatkârları, yazarları ve şairleri korumuşlar, onlara saygı göstermişlerdir. Türk kültürünü geliştirmek İçin her türlü girişimlerde bulunmuşlar, fedakârlıktan çekinmemişlerdir. Kentlerde saraylar, medreseler, kütüphaneler, camiler, yollarda köprüler ve kervansaraylar yaptırılmıştır. Medreselerde binlerce öğrenci oku-. muş, bunlar arasında değerli bilginler ve şairler yetişmiştir. Devletin resmi dili Türkçe idi. Hükümet işlerinde Uygur yazısı kullanılmıştır.

Karahanlılar zamanında pek çok eser yazılmışsa da bunlardan ancak Kutadgu Bilik (Bak.), Divan-ı Lügat-üt Türk (Bak.), Tarihi Kâşgar ve bazı tıp kitapları kalmıştır.

Advertisement

Yorum yazın