Mahreçler kanunu nedir

Mahreçler kanunu, genellikle J.B.-Say’a mal edilen bir iktisat teorisidir. Ne var ki fizyokrat Le Tıosne’un daha 1777’de, «üretimler ancak üretimlerle ödenir» esasını ortaya koymuştur. Bu teorinin eksiksiz ve genel tanımı şöyledir: Ürünler ürünlerle, hizmetler hizmetlerle mü badele edilir.

İyimser liberal öğretilerin temeli olarak kabul edilen bu teori, XIX. yy.da, büyük başarı kazandı. Say’a göre, işbölümü sebebiyle her insan kendisine gerekli olan bütün mal ve hizmetleri üretmez; belli bir mal veya hizmet tipini üretir ve bunu kendi ihtiyacından daha büyük öl;üde yapar. Üretiminin fazlasını, basit bir araç olarak görülen para aracılığıyla, başkaları tarafından üretilen ve kendisinin ihtiyacı olan mal ve hizmetlerle mübadele eder. Bu, herkesçe bilinen bir gerçektir; ama Say, bundan, insanın, ihtiyaçlarından fazlasını ürettikçe, üretmediği ve ihtiyaç duyduğu malları daha çok satın alabileceği sunucunu çıkarır. (Modern iktisatçılar bunu, «ürünlerin toplam arz ve talebi kaçınılmaz bir şekilde eşittir» diye ifade ederler.) Bir malı üretmek, başka bir malı satın alma imkânını yaratmak demektir. Bu şartlarda, ne kadar çok değişik mal üretilirse, sürüm de o ölçüde kolay olacaktır. Böylece, fazla üretim krizleri ortaya çıkamaz, çünkü «şahıslar kadar, mületler de zenginlikten hoşlanır» ve en gelişmiş milletlerde bile «milletin sekizde yedisi basit bir geçim için gerekli olan bir sürü ürüne sahip değildir».

Biricik tehlike, üreticilere gerekli olmayan ürünler üretildiği takdirde, kısmî fazla üretim krizleriyle karşılaşılmasıdır. Bu krizleri önleyebilmek ve hiç olmazsa şiddetini kısıtlayabilmek için, mübadelelerin serbest yapılması ve fiyat mekanizmasının, tüketicilerin neyi arzu ettiklerini üreticilere göstermesi ve böylece üreticilerin neyi üreteceklerini öğrenmelerini sağlaması gereklidir. Say’a göre, mahreçler kanunu, geçmiş deneylerin ve Sismondi’nin eserlerinin gösterdiği gibi, sınırı olmayan İktisadî genişlemeye dizgin ve engel olma tehlikesini taşıyan İktisadî müdahaleleri (yani devlet müdahalesini) mahkûm etmekte ve ayrıca serbest mübadeleciliği haklı çıkarmaktadır.


Advertisement

Yorum yazın