Majolika nedir

MAJOL1KA i. (ital. maiollca’dan). Modern anlamda, XV. ve XVI. yy.larda İtalya’da geliştirilmiş ve mükemmelleştirilmiş çömlekçilik çeşidi.

— ansİkl. Majolika’mn en bellibaşlı özelliği, kalay oksidinden elde edilen, donuk, genellikle beyaz, ince bir sır tabakasıyle kaplı oluşudur. Bu sır tabakası, çömleğin yapımında kullanılan toprağın tabiî rengini gizlemek ve çömleğin üzerine yapılacak boyalı süsleme için gerekli zemini sağlamak için sürülür. Çömlek fırına konulduğu zaman, sırla kaplı yüzey cam halin s gelir. Aynı zamanda emici olan bu yüzey, boyalı süslemeyi içeriye doğru çeker. Majolika, gerçekte «Mallorca»mn bozulmuş bit seklidir. Çünkü sırlı çanak çömleklerin, ispanya kıyılarındaki aynı adı taşıyan adadan geldiği sanılırdı. Bu kelimeyi ilk kere italyanlar sırlı çömlekleri belirtmek için kullandılar. Daha sonra bu terim, ince sırla kaplı bütün İtalyan çömlekleri için olduğu gibi, XVI. yy.da İtalyan çömlekçilerinin göç ettikleri bölgelerde yapılan İtalyan üslûbunda çok renkli, süslemeli eşyaları belirtmek için de kullanıldı. O sıralarda İtalya’da yapılmakta olan ve majolika-ya benzeyen bir başka çömlek çeşidi vardı. Kurşun kaplamalı ve süslemeleri üzerine oyulmuş olan bu çömlek çeşidine mez-yarı-majolika (mezzomaiolica) adı verilirdi. Modern bilim adamları bu kelimenin yerine sgraffito veya sgraffiato çömlek (kazınmış çömlek) kelimesini kullanmayı tercih ettiler, özellikle Bologna ve Padua’da yapılan sgraffito çömleklerinde nadiren majolikadaki sanat ustalığı görülmüştür. Merkezî ve Kuzey İtalya’nın birçok yerinde majolika yapılmasına ve çömleklerin bir şehirden diğerine gönderilmesine rağmen, renk ve süsleme yönünden bir özellik kazanan majolika çömleklerinin yapım merkezlerini ayırt etmek mümkündür. Bunlar

XV. yy.da Orvieto Floransa ve Faenza;

XVI. yy.da Faenza, Siena, Deruta, Cafag-giolo, Casteldurante (bugün Urbania), Gub-bio, Venedik ve Pesaro; XVII. yy.da ise Cenova, Montelupo Fiorentino, Castelli ve Sicilya.

tik majolika. ince sır tabakasının İtalyan çömleklerinde daha XIV. yy.da kullanılmağa başlandığı sanılır, ilk parçalar Floransa civarında, Orvieto ve Faenza’da bulunmuştur. Bu parçalar ya sadece kuş, yaprak resimleri ve hanedan arması motifleriyle veya çapraz hatlarla hakkedilmiş zemin üzerine erguvan veya hem erguvan hem parlak bakır yeşili şekillerle süslüydü.

XV. yy.ın ortalarında, Floransa çömlekleri, sade fakat heybetli biçimleri ve harikulâde süslemeleriyle ön plana geçti, özellikle koyu mavi boyalı meşe yapraklanyle süslü ilâç kavanozları ve soluk mavi ve erguvan renkleriyle bir atlı figürü veya bir hayvanı tasvir eden geniş, dibi düz leğenleri çok ilgi çekiciydi.

1480’e doğru, Bologna yakınında küçük bir şehir olan Faenza, çömlek yapımının başlıca merkezi olarak ortaya çıktı. Buralı sanatçılar geniş, halka şeklinde kıvrılmış süsen yaprakları ve tavus kuşu tüyleriyle orijinal motifler icat ederek önem kazandılar. Bu süslemelerde özellikle renkler çok kuvvetliydi. Derin maviye eşlik eden koyu sarı, yeşil ve erguvan, bu devrin faenza çömleklerine büyük bir ihtişam kazandırdı. Altın çağı. 1500’den sonra, Rönesansın etkisiyle zevklerde ve süsleme şekillerinde temelden bir değişme görüldü. Geleneksel motiflerin yerini klasik şekillerden ilham alan süslemeler aldı. Bu arada figürler gitgide en bellibaşlı veya yegâne süsleme olarak kullanılmağa başlandı. Resim sanatının gitgide mükemmeli eşme siyle, majolika süslemelerinde yalnızca estetiğe önem verilerek majolikalar işe yaramaktan çok masa ve büfelerde süs olmak amacıyle yapıldı. Bu teknik mükemmelliği 1500-1530 yıllarında görüldü. Bu yüzden bu döneme, «ma-jolika’mn altın çağı» denir. Faenza’da-ki atelyelerin yanı sıra, Pirota, Bergtn-tini ve Ma,nara aileleri yeni üslûptaki zarif süslemelerde uzmanlaştı. 1560’ta Floransa yakınlarında kurulan Cafaggiolo fabrikası, Medici ailesi için tamamen röne-sans özelliklerini taşıyan ve diğerlerinden çok farklı eşyalar yapıyordu. Siena’da yapılan ilâç kavanozları, tabaklar ve duvar çinilerinin teknik ressamlık ve işleniş inceliği yönünden ayrı bir özelliği Vardı, Perugia’-daki çömlekçiler kadın veya savaşçı büstünü veya bir başka figürü çevreleyen yapraklar veya balık pulu v.b. gibi üst üste konulmuş şekillerle geniş süs tabaklarını süslemekte uzmanlaştılar. Bu tabaklara sarı veya koyu kırmızı renkler ayrı bir özellik veriyordu. Bu tekniğin sırrını Giorgio Andreoli (1465 ? – ? 1533) Deruta’dan Gub-bıo’ya götürdü ve 1518’den itibaren Maestro Giorgio (bu adla bilinirdi), Gubbio’da-ki en belli başlı atelyeyi yönetti. Çoğu imzalı ve tarihli olan sırlı çömlekleri, ateş kırmızısı ve şahane altın sarısı renkleriyle ün kazandı. 1508-1520 Arası Castelduran-te’de yapılan parçaların Giovanni Maria’-nın eseri olduğu sanılır. Alegorik kompo-zisyonlu, oynayan çocuklar veya hanedan arması resimleri olan bu parçalar, seramik mükemmellikleriyle göze çarpar. Giovanni Maria’nın, casteldurante çömleklerinin özelliği sayılan mavi ve gri renkteki simetrik şekilli resimlerin öncüsü olduğu sanılır.
Resim okulu. İtalyan majolikasınm gelişmesinin bir sonraki safhası, Rönesansın en büyük seramik sanatçılarından biri olan Niccolö (veya Nicola) Pellipario’nun (öl. 1547) etkisiyle oldu. Pellipario, 1598’e doğru Urbino’ya yerleşti, önceleri Casteldu-rante’de çalışan ve burada Giovanni Ma-ria’nın öğrencisi olduğu sanılan Pellipario kenar süslemelerini ve geleneksel süslemeleri bütünüyle attı. 1530’dan sonra kullandığı sarı ve oranj renkleri ilk resimlerine soğuk bir hava veren renklerin yer ir ni aldı. Bu iki renk XVI. yy.ın sonuna kadar urbino majolikalarındaki resimlerin başlıca özelliğidir. Peilipario’yu, Francesco Xanto Avelli of Rovigo (parlak dönemi, 1530-1542) takip etti. Bu ressamın, üzerinde canlı, zengin renklerle yapılmış resimler bulunan birçok parçada imzası vardır. Pellipario’nun oğlu Guido Durantino (Fontana denir, öl. 1576), Urbino dükü Guidobaldo II delle Rovere’nin himayesindeki atelyenin şefiydi, üzerinde harikulâde resimler bulunan ve bazen ayrıntılara önem verilen tabaklar ve şarap soğutucuları bu atelyede yapılıyordu. 1560-1570 Yıllarında, Guido’nun oğlu Orazio Fontana (öl. 1571) parlak beyaz zemin üzerindeki garip süslemeleriyle yeni bir dekorasyon şekli ortaya attı. Patanazzi ailesi, tipik urbino motifli fakat sanat yönünden Urbino’-nunkilerden aşağı olan, çömlekler, mücevher kutuları, mürekkep hokkaları yaptı.

XVI. yy. majolika sı bu aileyle son buldu. Urbino majolikasınm diğer majolika yapım merkezleri üstünde büyük etkisi oldu (özellikle Faenza, Pesaro ve Venedik’te). Fakat az sonra, Urbino’nun renk kullanımındaki aşırılığına karşı tepkiler belirdi. 1550′-ye doğru, Virgiliotto Calameîli (öl. 1570), mavi ve soluk sarı renkleri büyük bir titizlikle çizilmiş sade desenli çömlekleriyle ün kazandı. Bu çömleklerinde sır’ın beyaz olmasına, çok önem verdi. Bu sıralarda, Venedik’te Doğu’yu örnek tutan, mavi ve beyaz dekorasyonu, arabesk şekilleri ve eflatun renkli sır’ıyle dikkati çeken orijinal majolikalar yapıldı.

XVII. yy.da İtalyan majolikası yavaş yavaş orijinal karakterini kaybetti. Cenova, Savona ve Albi s s olandaki yeni fabrikalar, ya mavi beyaz renkteki çin porselenlerini veya o devrin fransız fayanslarını ve İspanyol çömleklerini taklit ediyordu. Daha sonra Sicilya’nın çeşitli yerlerinde yapılan çömleklerde eski casteldurante majolikaları örnek alındı. 1650’nin başlarında Abruzzi’-de Grue ve Gentili aileleri tarafından dekorasyon yeniden canlandı. Bu aileler Annibale Carracci ve İacopo Bassano’nun gravürlerini izleyerek, soluk, soğuk renkler kullandılar. Sonunda, 1748’de Milano’da Felice Clerici tarafından kısa ömürlü bir majolika fabrikası açıldı. Burada yapılan eşyaların, çin ve alman porselenlerinden örnek alınmasına rağmen, kendilerine özgü bir incelik ve zariflikleri vardır.

En geniş majolika koleksiyonları, New York’taki Metropolitan Sanat, Londra’daki Victoria and Albert ve Paris’teki Louvre müzelerindedir. (m)
Majolika işi, Fransa kraliçesi Mathilde’-in. ünlü işlemelerinde kullandığı doğu motifli bir nakış türü, önce, düşey yönde sıralanmış nakış motifleri yer alır, sonra bu motiflerin üzerine, bir uçtan öbür uca yatay bir iplik gerilir ve bunun üzerine de bir tür Boulogne işi motifler değişik düzende serpiştirilir, (l)

Advertisement

Yorum yazın