Makara nedir

Makara nedir i. (ar. bekre’âen makara). Üzerine her türlü bükülebilir madde (kablo, halat, ip, iplik, şerit, filim v.b.) sarılan, kenarları çıkıntılı silindir: Dikiş makarası. Kuyu makarası.

— çeş. dey. Makara çekmek, [Kuşlar için] Aynı anda çeşitli nağmeler çıkarmak. || Makara gibi, hızlı ve sürekli (konuşma). ||

— Tekiz. Makaraları koyuvermek (salıvermek veya zapte dememek), kendini tutamayarak kahkaha ile gülmeğe başlamak. || CBirini) Makaraya almak, bir kimseyle alay etmek.

— Denize. Birbirine paralel iki veya daha çok tabla arasında dönen, kenarı çepeçevre pluklu tekerlek veya tekerleklerden meydana gelmiş mekanik cihaz. (Bk. ansİkl.) || Makara dili, bir makaranın, çevresinde zincir veya kablo geçecek şekilde bir oluk bulunan tekerleği. || Makara kamçısı, bir makaranın oluğuna geçirilen ve makarayı çeşitli yönlere çevirmeğe yarayan ince halat. || Makara rule, tablaları tek parça ağaçtan çıkarılmış, biri diğerinden biraz küçük, üst üste iki makara. || Makara yanağı, bir makara dilinin yüzlerinden her-biri. || Boncuk makara, direk dibindeki yassı makara. || Fırdöndülü makara (yük makarsı veya dış sapardı makara), tablasına madenî sapan geçirilmiş ve bu sapana da her yana dönebilen bir bakla takılmış makara. || Kamçılı makara, sapa-nına bir ip (kamçı) bağlanmış makara. || j| Kancalı makara, sapanında kanca olan makara. || Kesik makara, tirentinin makaraya kolaylıkla takılabilmesi İçin bir yanağının yarısı dilin üst tarafından kesilmiş tek dilli makara. || Tek çift, üç dilli makara, aynı pernoya geçirilmiş, bir iki veya üç dilli olan makara. (Tek dilli makaralara torno denir.)
— Mad. oc. Çıkarma kablosunun sarıldığı özel tertibat. (Kablonun sarımları, makaranın gebek’i üzerinde üst üste yığılır. Çıkarma makinesinin her dönüşünde kablonun makaraya sarılma sapı, kablonun kalınlığına göre değişir.; [Eşanl. bobîn.] || Koepe makarası. Bk. koepe makarasi.

— Mekan. Bir eksene takılan ve jant kısmı kablo, halat, kayış zincir v.b. geçirilecek şekilde düzenlenen tekerlek. (Daha çok kasnak denir.) [Bk. ansİkl.] || Avara makara (veya kasnak), aldığı hareketi bir organa iletmeyen ve milinin dönme hareketine kapıl-maksızın ekseni etrafında boşta dönen makara. || Kademeli makara (veya kasnak), yan yana konulmuş değişik çaplı birçok makaradan meydana gelen ve kumanda edilecek makineden farklı çalışma hızları istendiği zaman kullanılan, transmisyon organı. || Sabit makara (veya kasnak), bağlı olduğu eksenle birlikte dönen makara.

— Sil. Germe makarası veya kasnağı, paletli taşıtlarda, paletlerin yerine yerleşmesini ve gergin durmasını sağlayan makara. (Tankın önünde veya arkasında bulunan germe makarası, elle veya otomatik olarak ayarlanabilen bir çatal veya bir mil üzerine yerleştirilmiştir. Bazı geniş paletli tanklarda iki makara bulunur.) || Taşıyıcı makara, paletli bir aracın tekerleği. Bk. ansİkl.

— Taşıma. Büyalı yatağı olan veya olmayan küçük çark. ¡|| Makaralı taşıyıcı, en az bir düzlem yüzeyi olan nesnelerin yatay veya eğik doğrultuda yer değiştirmesine yarayan taşıma cihazı.

— ansİkl. Denize. Makara*\aı bir halaı yardımıyle güç aktarmakta veya bir hareketin doğrultusunu değiştirmekte kullanılır. Makaranın tekerleğine dil denir. Diller şimşir veya pelesenk gibi sert ağaçlardan, fiberden veya pirinçten yapılır. Per-no denilen bir mil üzerinde dönen bu dillerin ağaçtan yapılmış olanlarının kolayca aşınmaması için, milin geçtiği yere, purunçina denilen, pirinçten yapılmış bir yatak yerleştirilir. Büyük demir .makaraların bu yatakları bilyalı olarak yapıliT. Makaralar, gemicilikte dil sayılarına göre (tek dilli, çift dilli, üç dilli v.b.), kullanıldığı yere göre (istirise, manti, çördek), biçimlerine göre (çeneli, güdük, karnıyarık) ve malzemelerine göre (ağaç, demir, fiber) adlandırılır. Yalnız özel isimleriyle (ters maymun, baştika, boncuk) tanınanları da vardır. Tek dilli makaralara genellikle torno denir. Her tek dilli makara, adının sonuna bu torno kelimesi getirilerek söylenir (manti terrnosu, çeneli torno, güdük torno gibi). Bazen bir makaranın iki, üç ayrı adı olabilir (bastika, karnıyarık makara, ayak torno gibi). Makarayı boyuna olarak saran ve kullanılacağı yere göre üzerinde kanca, kilit, mapa v.b. tespit etme tertibatı bulunan kuşağa makara sapanı denir. Sapanlar eski çağlarda halattan yapılır, makarayı iyice sarıp yerinden çıkmaması için bu sapanların tabla’lar ü-zerinde geleceği yerlere oluk açılırdı. Bugün artık bir kural olarak agaç makaralarda bitkisel, demir makaralarda tel halat kullanılır. Makara gemicilikte kullanılan en önemli tertibatlardan biridir, özellikle yelkenli gemi devrinde, üç direkli ve tam armalı bir gemide 800 kadar makara vardı.

— Mekan. Makara genelliklç bir yükün kaldırılmasını kolaylaştırmak veya çekme kuvvetini azaltmak için kullanılır. Üç kısımdan meydana gelir: mil kamasını içine alacak bir kanalı bulunan göbek; göbekle jantı birleştiren gövde; düz kayışlar için bombeli, kablolar için boyunlu jant. Jantların kesiti kablo ve halatların geçmesi i-çin yarı dairesel, V kayışları için V biçimindedir. Zincirlerin geçişi için de zincir halkaları biçiminde petek görünüşlüdür. Makara çoğu zaman bir halka veya asma kancasıyle donatılmış bir destek veya gövde üzerindedir.

Makara kuvvetin değerini küçültmez, aksine sürtünmeler dolayısıyle artırır. Sabit makarada, uygulanacak P gücü, kaldırılacak O yüküne eşittir. Buna karşılık birçok makaradan meydana gelen takım, uygulanacak gücün azalmasını sağlar. Birçok makarar nın aynı gövde üzerinde birleştirilmesiyle palanga meydana gelir. Uygulanan P gücü Q
—5e eşittir (n hareketi makara sayısı, Q 2n

de kaldırılacak yüktür).

— Sil. Bir tankın gövdesi değişik sayıda taşıyıcı makara’lar yardımıyle paletlere dayanır ve bu makaralar tankın hareket etmesini sağlar. Büyük makaralar küçüklere oranla daha kolay döner ve daha az ısınır; fakat tank gövdesinin yaptığı basıncı paletler üzerine iyi bir şekilde dağıtamaz. Bu yüzden bazen beşli kümeler halinde dizilmiş birçok taşıyıcı makara kullanılır. Bunların çamur ve toza karşı korunması gerekir. Bu makaraların jantları kauçuktan bir şeritle veya lastikle donatılmıştır.

♦ Makaralı sıf. Makarası olan, makara ile çalışan, (ml)

Advertisement

Yorum yazın