Robert Adair

Robert Adair

İngiliz diplomatı (Londra 1763 – ay.y. 1855). Öğrenimini Göttingen Üniversitesi’nde tamamladı. 1789 Fransız ihtilalinin Avrupa üzerindeki etkilerini incelemekle görevli olarak Berlin, Viyana ve Petersburg’a gitti. Bu konuda hazırladığı rapor, İngiltere’nin bundan sonraki Avrupa siyasasının belirlenmesinde etken oldu. 12 Ekim 1808’de Fransa Rusya ile Erfut anlaşmasını imzalayıp Osmanlı devletini güç durumda bırakınca İngiltere ile savaş durumunda olan Bâbıâli, bu devletle barış görüşmeleri yapılmasını kabul etti. Adair, görüşmeler için Bozcaada’ya geldi (1808) Görüşmeler çetin ve tartışmalı geçti. Sonunda 5 Ocak 1809’da İngiltere ile osmanlı imparatorluğu arasında Çanakkale Antlaşması imzalandı. 12 maddeli bu antlaşma uyarınca, ingilizler savaş sırasında ele geçirdikleri Osmanlı kalelerini, OsmanlIlar da aynı süre içinde el koydukları Ingiliz gemileriyle mallarını geri vereceklerdi. Ayrıca, kapitülasyon hükümleri yine geçerli kalacak, iki taraf eşit yetki ve görevlere sahip elçiler atayacaklardı. Boğazlar barış ve savaş zamanında yabancı savaş gemilerine kapalı olacaktı. Bunun dışında imzalanan dört maddelik gizli bir antlaşmaya göre, Fransa Türkiye’ye saldırırsa, Ingiliz donanması Karadeniz’e kadar olan Osmanlı kıyılarını koruyacak, savaş araç ve gereçleri yardımında bulunacak, Rusya’ya karşı OsmanlIların topraklarının bütünlüğünün zedelenmiyeceği bir barış antlaşmasının imzalanmasını da sağlayacaktı. Sir Adair, Çanakkale antlaşması hükümlerine uyularak Arbuth-notun yerine İstanbul’da büyükelçi olarak görevlendirildi ve bu görevi 10 Temmuz 1810’a kadar sürdürdü. Bu süre içinde OsmanlIlarla Rusya arasında barış sağlanması için arabulucuk-luk yaptı. Ayrıca ülkesiyle OsmanlIlar ve Avusturya arasında üçlü bir işbirliği kurulması yolunda çaba gösterdi. Çanakkale ile ilgili anıları 1844-1845’te The Négociation tor the Placı of the Darda-nelles (Çanakkale’nin Konumunun Saptanması Görüşmeleri) adıyla yayımlandı.


Advertisement

Yorum yazın