Romanya Güzel Sanatları

GÜZEL SANATLAR
toprakları üzerinde daha Paleolitik devirde halklar yaşıyordu. Habeşeşti’de Neolitik devirden kalıntılar bulundu. Yunan şehirleri (Histria, Tomi [Tomoij, Kallatis) ve daçya (Gradiştea, Muncelului, Coştesti, Piatra Roşie) yapıları ortaya çıkarıldı (Romalıların sömürgeleştirme devrinden ancak birkaç-küçük kalıntı ayaktadır: özellikle Tuna ü-zerinde Demirkapı geçidi yakınında kurulan bir köprünün temelleri ve Dobruca’da Trajanus zafer lahdi (Tropaeum Trajani) sayılabilir; bu sonuncusu, eski arkeologların sandığı gibi bir mezar değil, Turbia’dakine benzer bir zafer takıdır; üzerinde öç tanrısı Mars’a adanan bir yazıt bu kanıyı belgelemektedir. Romalılaşmış Daçya’ya ait en çok bilgi veren en iyi korunmuş anıt Roma’da-dır. Trajanus sütununu helezonî olarak saran alçak kabartmalar gerek galip Romalılar gerek asıl halk hakkında (etnik tip, henüz romalılaşmamış olan Daçyalıların silâhları, romalı lejyon askerleri) yeterli bilgi verir.

1837’de Orbis Romanus’a son verilerek Or-bus Christianus’ u kurmağa hazırlanıldığı büyük akınlar devrinden kalma değerli bir belge ele geçirildi (Pietroaşa hâzinesi).

Bu hazine iki altın mücevherden meydana gelir; hayvan şekilleriyle ve VI. yy.da yapıldığı sanılan bölmeli boncuklarla süslüdür; kaynağının German Gotlarına dayandığı öne sürülmüşse de gerçekte İran kaynaklıdır. Bizans etkisinde kalan ortaçağ rumen sanatı özellikle mimarîde, fresklerde ve ikonalarda belirir. Yunan kilisesince yasaklandığı için heykele anıt mezarlarda bile yer verilmez. Transilvanya, bir orman ülkesi olması dolayısıyle uzun süre ahşap mimarîyi korudu; fakat XII. ve XIII. yy.dan itibaren ağaç yerine taş ve tuğla kullanılmağa başlandı; kaleler, evler (Braşov, Si-biu, Fagaraş, Alba lulia) ve dinî binalar yapıldı. Alba lulia katedrali XIII. yy.da roman üslûbunda yeniden inşa edildi. XV. y.da da Cluj gotik katedrali ve Braşov kara kilisesi inşa edildi. Eflak’ın en ilgi çekici iki kilisesi Bükreş’te değil, eski başkent Curtea de Argeş’tedir. Aziz Nicolaus’a a-danmış prenslik kilisesi (XIV. yy.) kubbesi ve yunan haçı biçimindeki planıyle bizans etkisi taşır. Eflak prenslerinin mezarlarını barındıran ve daha orijinal olan piskoposluk kilisesi XVI. yy. da, Bizans sonrası devirde inşa edildi. Planı yonca biçimindeki kilisenin önünde mezar odası o-larak kullanılan geniş bir narteks yer alır. Üç kubbesiyle kornişleri portekiz sanatındaki Manuel dönemini andırır. Constantin Brancoveanu (1688-1714) devrinde yapılar süsleme zenginlikleriyle dikkati çeker: Col-tea kilisesi, Mogoşoaia sarayı, Bükreş’te Stavropoleos kilisesi.

Moldavya’da mimarlık Büyük Stefan (1457-1504) zamanında doruğuna ulaşır ve bu devir XVII. yy.a kadar uzanır. Kubbelerin yapısında, çoğu zaman Bukovina gibi cephesi boyalarla bolca süslü cumbalara kadar farklı bir özellik gösterir. En tipik anıt üç azize, Aziz Basileios, Nazianzos’lu Aziz Gregorios ve Aziz loannes Khrysostomos’a adanan Yaş kilisesidir (XVII. yy.). Ayrıca Yaşi’deki Dragomirna manastırıyle (1609), Golia (1650-1660) kilisesi de sayılabilir.

• Modern rumen sanatı. Aşağı yukarı 1850’-den sonra rumen sanatında yeni bir devir açıldı. Sanatçılar Venedik ve Münih yerine Paris’e giderek orada yetişmeyi tercih ettiler. Theodor Aman (1831-1891), Droling ve Couture atelyelerine devam ederek ikona ressamları tarafından bilinmeyen anatomi ve perspektifi öğrendi. Rumenlerin millî ressam ve en büyük desenci saydıkları Nicolae Grigorescu (1838-1907) ve Andreescu (1850-1882) Barbizon okuluna bağlı manzara ressamları tarzında başarılı eserler verdiler. Bunlar arasında Stefan Luchian (1868-1916) ve Octav Bancila (1872-1944) sayılabilir. 1945’ten sonra resim sanatında Corneliu Baha’nın (doğ. 1906) [Köylüler, Tarlada Dinlenme], portreci Al Ciucerencu’nun (doğ. 1904), M. Bunescu’nun, Stefan Szönyi’nin (doğ. 1913), Gavril Miklossy’nin (doğ. 1912), L. Grigorescu’nun, Stefan Popa’nm ve A. Jiquidi (doğ. 1896), J. Perahim (doğ. 1914), Ligia Macovei gibi desencilerin adına rastlanır. Heykeltıraşlık alanında Carol Strock (1854-1926), lon Georgescu (1857-1898), D. Paciurea (1875-1932), dünyaca tanınmış heykeltıraş C. Brancuşi (1875-1957) gibi sanatçılar sayılabilir. Günümüzde rumen heykeltıraşlığı büst ve anıt sanatçısı lon Jalea (doğ. 1887), Cornel Madrea (doğ. 1889), C. Braschi (Hürriyet), B. Cragea (doğ. 1906), lon İrimescu (doğ. 1903) ve Vida Geza gibi Golia (1650-1660) kilisesi de sayılabilir.
Çağdaş mimarî Bükreş’te ve birçok taşra şehrinde geniş yeni mahalleler, İdarî, sınaî, sportif veya kültürel yapılar ilgi çeker. Başkentte, çeşitli konularla görevli kombina (H. Maicou ve N. Badescu), «23 Ağustos» stadyumu (W. Juster), Radyoevi (T. Ricci), Emilia-lrza hastahanesi (G. lonescu) gibi büyük mimarî eserler göze çarpar.

Romanya çok zengin bir halk sanatına sahiptir: işlemeli elbiseler, çiçek veya geometrik desenli halılar (Moldavya, Oltenia), seramik (Garvan ve Zimnicea bölgeleri) v.b

Advertisement

Yorum yazın