Tiftik nedir

Tiftik nedir

tiftik, moher olarak da bilinir, Ankara keçisinden elde edilen kıl elyaf. Özel kıl elyaf(*) olarak adlandırılan hayvansal dokuma elyafı grubunun en önemli üyesidir. Moher adı Arapça muhayyer (keçi kılından kumaş) sözcüğünden türemiştir ve ortaçağda mockaire sözcüğüne dönüşmüştür. En eski dokuma elyafından biri olan tiftik binlerce yıl yalnızca Türkiye’de üretilmiş ve ancak 19. yüzyılda Avrupa dokuma sanayisine girmiştir. İlk olarak 1800’lerin ortalarında Güney Afrika’ya ve ABD’nin güneybatısına götürülen damızlık Ankara keçileri bu ülkelerdeki yerli keçilerle melezlenerek kıl elyafının niteliği iyileştirilmiştir.

Ankara keçisinin yapağısı düzenli lüleler halinde ve yılda ortalama 20-30 cm kadar büyür. Ankara keçileri genellikle yılda iki kez kırkılır ve her kırkılmada yaklaşık 2,25 kg yapağı elde edilir. Islah çalışmaları sonucunda istenmeyen kaba dış örtü tüyleri büyük ölçüde yok edilmiştir.

ABD’de üretilen tiftik yerel ambarlarda toplandıktan sonra Boston ve Philadelphia’ daki pazarlama merkezlerine gemilerle taşınır ya da doğrudan dokuma fabrikalarınca satın alınır. Türk tiftiğinin başhca pazarlama merkezi İstanbul’dur. Afrika tiftiğinin büyük bölümü ise İngiltere’ye satılır. Tiftik, doğal yağların, kir ve bitkisel maddelerin temizlendiği bir işlemden geçirilir ve katışkı-lann neden olduğu kahverengimsi renk bu işlemde giderilir. Temizlenmiş yapağının ağırlığı ham yapağınınkinin yüzde 70-90’ı arasında değişir.

Tiftik elyafının başlıca bileşeni, yünde olduğu gibi protein yapısındaki keratindir. Yapısı yününkine çok benzemekle birlikte tiftiğin dış katmanı yün lifine göre daha az sayıda üst üste gelmiş hücreden oluştuğundan lif yüzeyi oldukça düzgündür. Ortasındaki korteks bölümü lif boyunca uzanır ve çoğunlukla hava dolu cepler içerir. İlik kanah bulunan tiftik liflerinin oranı yüzde l’in altındadır. Kıvrımları da oldukça azdır ve yaklaşık 2,5 cm’sinde birden az lüle bulunur. Bir yaşma kadar olan yavrulardan elde edilen liflerin çapı 10-40 mikron arasında değişir, buna karşılık yetişkinlerden elde edilenlerinki 25-90 mikron arasındadır.

Tiftik lifleri uzun, parlak ve dayanıklıdır. Yün gibi nemi çok iyi soğurur ve tutar, boyalara karşı ilgisi çoktur, ama kimyasal maddelere karşı daha az dayanıklıdır. Isıdan, Güneş ışığından, güve larvalarından etkilenmesi ve eskimesi yününkine çok benzer, pullu yapısı nedeniyle yünden daha zor katlanır. Çoğunlukla parça halinde tiftikten dokunan kumaşlar elbise, ceket, mayo gibi çok çeşitli giysilerin yapımında kullanılır, ayrıca tiftik elyafından örgü ipliği ve örülmüş eşya üretilir. Tiftik elyafı çoğunlukla öbür ipliklerle birlikte karıştırılarak ya da kumaş dokunurken atkı ya da çözgü ipliği olarak kullanılır. Eskiden astar olarak çok kullanılmıştır, ama bugün bu amaçla daha çok yapay elyaftan dokunan kumaşlardan yararlanılmaktadır. Eskiden, döşemelik kumaş olarak kullanılan tiftik dokumalardan bugün yalnızca lüks ve dayanıklı döşemeliklerde yararlanılır.

Tiftik üreten başhca ülkeler Türkiye, ABD ve Güney Afrika’dır. İngiltere, Hollanda ve Belçika ise en çok tiftik tüketen ülkeler arasındadır.

Advertisement

Etiketler:

Yorum yazın