Tüf Nedir

tüf, yanardağ küllerinin ya da tozlarının pekişmesi ve çimentolanmasıyla oluşan görece yumuşak, gözenekli kayaç. Temel olarak camdan oluşan tüfler camsı tüf, kristal yongalarından oluşanlar kristal yapılı tüf, daha önceden var olan kayaçların döküntülerinden oluşanlar ise taşıl tüf olarak adlandırılır. Dünyadaki en büyük taşıl tüf yataklarının bir bölümü yanardağ konilerinden çok, ince yarıklar boyunca gerçekleşen püskürmeler sonucunda oluşmuştur.

Yanardağ patlaması sırasında püsküren iri ve ağır malzemeler ağzın yakınlarına düşer, buna karşılık daha küçük daha hafif malzemeler uzaklara taşınır. Bu nedenle geniş yataklarda tüfün hem yapısı hem de kimyasal ve mineral bileşimi yatak boyunca büyük değişim gösterir. Aynca volkanik etkinliklerin gerçekleşmediği herhangi bir jeolojik çağ olmadığından tüflerin yaşı da Prekambriyen Zamandan (y. 4 milyar-570 milyon yıl önce) Holosen Bölüme (y. 10 bin yıl öncesinden günümüze) kadar değişir. Eski dönemlere ait tüflerin pek çoğu asıl yapılarını yitirmiş ve tümüyle yeniden kristalleşmiştir. Eski bazaltik tüflerin pek çoğu yeşil klorit ve hornblentli şistlere, riyolitik tüfler ise serisitli şistlere dönüşmüştür.
Bazı püskürmeler sırasında, köpürmekte olan magma yüzeye sıcak gazlar ile akkor halindeki parçacıklardan oluşan bir emülsiyon halinde çıkar. İnce taneli magma malzemesi eğimi fazla olmayan yerlerde bile bir çığ gibi akarak (kızgın bulut|*|) saatte 160 km’lik bir hıza ulaşabilir. Yanardağdan püsküren malzeme yere çöktükten sonra sıcak cam kırıntılarının yapışmasıyla üzeri çizgili, kaynaşmış tüfler haline gelebilir. Yeni Zelanda, Guatemala, Peru ve ABD’ deki Yellowstone Ulusal Parkı’nda bu türden geniş tüf alanları bulunmaktadır. Püskürmenin yeraltında gerçekleşmesi durumunda kırıntılı malzemeler çevredeki kaya-lan zorlayarak derinlik tüflerini (peperitler) oluşturur.

Türkiye’de Kayseri, Niğde ve Kırşehir’de andezit ve bazalt tüfü, Ankara, Balıkesir, Samsun ve Giresun’da dazit tüfü, İzmir, Ankara ve Yozgat’ta cam tüfü, Edirne, Erzurum, Kars ve Ankara’da andezit tüfü yatakları bulunmaktadır.

Advertisement

Etiketler: ,

Yorum yazın