Tüketim Denetleme

tüketimi denetleme, belli malların tüketiminin önlenmesi ya da denetlenmesine ilişkin hukuki düzenleme. Terim başlangıçta gıda, içki, giyim ve ev eşyasında, genellikle dinsel ya da ahlaki nedenlerle savurganlığı sınırlamaya yönelik düzenlemeler için kullanıldı. Son zamanlarda, belli malların üretimini ya da tüketimini doğrudan yasaklayan yasalar gibi, bunların tüketimini satış vergileriyle dolaylı olarak sınırlandırmaya çalışan yasalar da bu kapsamda ele alınmaktadır. Günümüzdeki düzenlemeler genellikle dinsel, ahlaki ya da sosyal gerekçelerle savunulmakla birlikte, çoğu kez devlet için sağladıkları gelir nedeniyle yürürlükte tutulmaktadırlar.

Tüketimi denetleme eski çağlara değin uzanır. Bir Eski Yunan yasası Lakonialılara içkili eğlenceyi yasaklamıştı. Daha sonra birçok Avrupa ülkesi tüketimi denetleyici yasalar çıkardı. İngiltere’de II. Edward zamanında, “krallığın büyük adamlarının şatolarında tüketmiş oldukları ve halen tüketmekte oldukları korkunç ve aşırı miktardaki yiyeceğe” karşı bir duyuru çıkarıldı.

17. yüzyılda Amerikan kolonilerinde bu tür bazı yasalar çıkarıldıysa da titizlikle uygulanmadı. Çıkarılma sıklığı ve ayrıntı düzeyi bakımından Japonya’daki tüketimi denetleme yasalarının Batı’da benzeri yoktur. Os-manlı Devleti’nde de dinsel nedenlerle uygulanan alkol yasağının yanı sıra IV. Murad döneminde tütün yasağı da konmuştur (1633).

Yeniçağda tüketimi denetleme eski yasalarda olduğu kadar kapsamlı değildir. Bunun bir istisnası ABD Anayasası’na yapılan bir ekle getirilen içki yasağıdır(*). Yürürlükte kaldığı, 1919-33 arasında alkollü içkilerin üretimi, taşınması ve satışı yasaklanmıştır. Günümüzde İslam hukukunun yürürlükte olduğu ülkelerde alkol yasağı katı bir biçimde uygulanmaktadır.

Öte yandan, son yıllarda çevreyi kirletici ve bozucu bazı maddelerin üretim ve kullanımına da yasak getirildi. Bunların başında statosferdeki ozon molekülleri üzerinde yıkıcı etkisi olan gazlar ve özellikle aerosol kaplarında kullanılan kloroflüorokarbonlar (CFC) gelmektedir. Avrupa Toplulukları’ na üye ülkelerde bunların kullanımına ilişkin kesin yasak 1992’de yürürlüğe girecektir.

Advertisement

Yorum yazın