Uluslararası Adalet Divanı

Uluslararası Adalet Divanı
(International Couurt of Justice) I.C.J., uluslararası uyuşmazlıklara bakmak ve karar vermek üzere kurulmuş merkezi La Haye’de (Hollanda) bulunan, Birleşmiş Milletler Örgütü’ne bağlı uluslararası kuruluş. Birleşmiş Milletler Örgütü’nün kuruluş girişimleri yapıldığı sırada, bu örgütün yargı organı olarak bir “Uluslararası Adalet Divanfnın kurulması gereği, ön çalışmalarda ortaya çıktı. Bu amacı sağlamak için, San Francisco Konferansı’na katılacak ülkelerin resmi hukukçularından oluşan bir Hukukçular Komitesi kuruldu. Hukukçular Komitesi 9-20 Nisan 1945 tarihinde Washington’ da toplanarak bu konuda bir rapor hazırladı. Bu rapor 25 Nisan 1945’te San
Fransisco’da toplanan Birleşmiş Milletler Konferansı’na sunuldu, ayrı bir incelemeden ve gerekli değişikliklerden geçtikten sonra, Birleşmiş Milletler Ant-laşmasinın tamamlayıcı bir parçası olarak, Antlaşmayla birlikte, 26 Haziran 1945’te imzalanarak, 24 Ekim 1945’te yürürlüğe girdi. Birleşmiş Milletlerin bir organı durumunda olan Divan’ın yargıçları, 6 Şubat 1946’da Londradaki Birleşmiş Milletler Örgütü’nün ilk toplantısında saptandı. 18 Nisan 1946’da açılışı yapılan Uluslararası Adalet Divanı 70 maddeden oluşan kuruluş statüsünün 30. maddesi gereği, 85 maddelik bir Uluslararası Adalet Divanı içtüzüğü hazırladı ve 6 Mayıs 1946’da, bu içtüzüğü kabul ederek resmen faaliyetine başladı. Uluslararası Adalet Divanı, milliyet farkı gözetilmeksizin seçilen ayrı ulusların 15 yargıcından oluşur. Yargıçlar devletlerce aday ■ gösterilir ve 9 yıl süreyle seçilirler, seçilen üyeler kendi aralarında 3 yıllık süre için bir başkan, bir de başkan yardımcısı seçer. Bu kimseler yeniden seçilmek hakkına sahiptirler. Divan oturumlarını genel olarak La Hayedeki (Hollanda) merkezinde yapar; ancak kendi kararıyla başka bir yerde de oturum yapabilir. Divan ayrıca, yargıçlarca aday gösterilen kişiler arasından 7 yıl süre için bir Divan Sekreteri (Grefye) ve yardımcısını seçer. Divan önünde yalnız devletler duruşma ehliyetine sahiptirler. Müdahale hakkı da yalnızca devletlere tanınmıştır. Bu nedenle Divan’ın kararları yalnızca devletler için bağlayıcıdır. Bununla birlikte kişiler de yurttaşı oldukları devletin benimsemesi durumunda sorunlarını Divan’a getirebilirler. Ancak daha önce kişinin, hakkını zedeleyen ülkenin yargı organlarına başvurması ve bu yoldan hakkını elde edememiş olması gerekir. Divan kendisine gelen uyuşmazlıkları Uluslararası Hukuka uygun olarak çözer. Devletler aralarındaki uyuşmazlıkları Divan’a, ya davaya taraf olan devletler arasında hazırlanan bir tah-kimnamenin sunulmasıyla ya da taraflardan birinin -Divan Sekreterine verdiği dilekçeyle getirirler. Divan önünde tarafları özel görevliler temsil eder. Ayrıca, avukat ve müşavirler de katılabilirler. Divan’a gelmiş uyuşmazlıklarda kendilerini ilgilendirdiğinde başka devletler de davaya müdahale hakkına sahiptirler. Divan, kararlarını, hazır bulunan yargıçların çoğunluğuyla verir. Divan’ın kararları gerekçelidir, kesindir, karara itiraz edilmez. Ancak Divan’ın. aldığı kararlan uygulama yetkisi yoktur. Devletler bu alınan kararlara uyup uymamakta özgürdürler. Çünkü, uluslararası uyuşmazlıkları birlikte ya da tek başlarına Divan’a getirebilirler. Bunun dışında Divan’ın uyuşmazlıkları doğrudan gündeme alma yetkisi yoktur. Ayrıca Uluslararası Adalet Divana’nın (ICJ) uyguladığı hukuk kurallarının uyulması zorunlu kurallar olduğu görüşü de tartışmalıdır. Sosyalist sistemi benimsemiş ülkeler Devletler Hukukunu “kapitalist-emperyalist” ülkelerin çıkarlarını yürütmek için bir araç olarak görmekte; bağımsızlığını yeni kazanmış ülkelerse Devletler Hukukunun klasik bazı kurallarını tanımamakta; Bağımsızlıklarını 1945 öncesi kazanmış devletlerde- Devletler Hukuku’nun büyük devletlerin çıkarlarına hizmet ettiğini savunmaktadırlar.
Ayrıca, Devletler Hukuku Batı devlet sisteminin bir ürünü olmasın karşın bu devletler bile buna pek uymamaktadır. Uluslararası Adalet Divanı kuruluşunun ilk yıllarında devletlerce çok az kullanılmış, 1949’a kadar yalnızca ingiltere-Arnavutluk arasındaki Korfu Boğazı sorunu Divan’a getirilmiştir. 1949’dan sonraysa bu sayı artmıştır. Uluslararası kuruluşlar da Divan’dan gerektiğince yararlanmamaktadır. Ancak BM Ekonomik ve Sosyal Meclisi ile Vesayet Meclisi ve gene ayrıca 11 ihtisas kuruluşu sık sık danışma yoluyla görüş olarak Divan’dan yararlanmaktadırlar. 1972 de İngiltere ve Federal Almanya, Morina avcılığı yüzünden İzlanda ile aralarında çıkan çatışmayı ve İzlanda’ nin tek yanlı olarak ekonomik yararlanma bölgesini 12 milden 50 mile çıkarması sorununu Divan’a getirmek istediler. İzlanda’nın itirazı üzerine sorun daha da büyüdü. 1973’te Divan’ın bu davaya bakmaya yetkili olduğu açıklandı. Gene 1973’te Avustralya ve Yeni Zelanda, Fransa’nın Büyük Okyanus’ta nükleer denemeler yapması sorununu Divan’a getirdiler.

1979’da Amerika Birleşik Devletlerince İran’da işgal edilen büyükelçilik binasında rehin olarak tutulan diplomatlarla konsolosluk görevlileri sorunu; 1984’te Amerika Birleşik Devletleri’nin Nikaragua limanlarını mayınlaması konusu Nikaragua tarafından Divan’a getirildi.

Advertisement

Etiketler: , , , , ,

Yorum yazın