Veli Mahmud Paşa

Veli Mahmud Paşa kimdir nedir – Veli Mahmud Paşa hayatı hakkında bilgiler

MAHMUD PAŞA Veli, türk devlet adamı (öl. İstanbul 1474). Nereli olduğu hakkında fazla bilgi yoktur. Yabancı kaynaklardan bazıları, rum bir baba ile sırp bir anadan doğduğunu söyler. Sırp bir babanın oğlu olduğunu yazanlar da vardır. Çocukluğunda annesiyle Novo Brodo-Semendire yolu üzerinde, Mehmed Ağa adındaki bir emîr tarafından esir edilerek Edirne’ye getirildi. Ne zaman esir edildiği de iyi bilinmiyor. Mehmed Ağanın yardımıyle öğrenim gördü. Murad II’ye takdim edildi. Bir süre Edirne sarayında öğrenim ve eğitim gördü. Fatih Sultan Mehmed’in ilgisini çekti; kendisine ocak ağalığı rütbesi verildi. İstanbul kuşatmasında bulundu. Fatih Sultan Mehmed ile birçok sefere katıldı. Bel-grad kuşatmasından sonra vezirliğe yükseldi; Rumeli beylerbeyi oldu. 1458’de Sırbistan seferiyle görevlendirüdi. Başta, Re-sava ve Kuruca kaleleri olmak Üzere, birtakım, önemli kaleleri ele geçirdi. Bundan sonra Semendire’yi kuşattı. Ostroviç ve Rudnik kalelerini aldı. Golumbaç’ı (Güvercinlik) ele geçirdi. Minnetbeyoğiu Mehmed Beyi akıncı kuvvetleriyle maca-ristan topraklarına gönderdi; kendisi de Fatih Sultan Mehmed’in yanına, Üsküp’e döndü. Mahmud Paşa, 1460’ta, Fatih Sul-tan Mehmed’in emriyle Mora’da, despot Demetrios’un elinde bulunan Mistra (İsparta) Kalesinin alınmasıyle görevlendirildi. Burayı kuşatarak Demetrios’u teslim aldı. Ertesi sene Fatih ile Amasra, Sinop seferlerine katıldı. Bu şehirlerin alınmasında büyük yararlıklar gösterdi. Amasra ve Sinop’un alınırından sonra, Rumeli ordusunun kumandanı olarak, Fatih’in Trabzon seferine katıldı, imparator David Komnenos ile ailesinin teslim olmasını sağladı. 1462’de Fatih’in maiyetinde. Eflak seferine katılan Mahmud Paşa, Vlad III Drakul’u kaçmak 2orunda bıraktı; sonra Midilli seferine çıktı, Midilli adasını kuşattı. 20 Günlük bir kuşatmadan sonra adayı aldı (1463). Midilli dukası Nic-colo Gattilusio Il’yi esir ederek adanın yönetimini Ali El Bistamî’ye verdi. Bosna kralı Stepan Tomasevic Semendire üstünde hakkı olduğunu ileri sürerek, gerekli vergileri ödemiyordu. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmed, Sırbistan seferine çıktı. Yayça’-da (Jajcza) bulunan kralın yakalanması için Mahmud Paşayı görevlendirdi. Yay-ça’nın kuşatıldığını duyan kral teslim oldu. Mahmud Paşa, daha sonra, Mora’da-ki rum şehirlerini ayaklandırmağa çalışan Venediklilerin saldırılarını önleme görevlini aldı. Mora’ya giderek Venediklileri dağıttı. Germe hisarını (Hexamilion) aldı. Fatih Sultan Mehmed, 1464’te Yayça’yı kuşattığı sır ada Maca rlar saldırıya geçti. Bunun üzerine Orta Macaristan seferine gönderilen Mahmud Paşa, Mihaloğlu Ali Beyi akıncılarla yollayarak, Macarían geri çekilmek zorunda bıraktı. Karaman ilinde çıkan karışıklıkları önlemek isteyen Fatih ile, 1468’-de Konya ve Gevele’ye kadar giden Mahmud Paşa, Pir Ahmed’in ardına düştüyse de karaman beyini yakalayamadı. Mahmud Paşayı çekemeyen rakibi Rum Mehmed Paşa, onu padişahın gözünden düşürmek için bu işte ihmali olduğunu ileri sürdü. Padişah, Mahmud Paşayı sadaretten ve Rumeli beylerbeyiliğinden azlederek görevini Rum Mehmed Paşaya verdi. Mahmud Paşa, donanma kumandanlığına getirildi. 1470’te büyük bir donanma ile Eğriboz seferine çıkan kaptan Mahmud Paşa, ordusunu, yaptırdığı bir köprüyle adaya geçirerek Fatih’in Eğriboz’u almasını sağladı. Eğriboz seferindeki başarısından sonra tekrar sadrazamlığa getirildi. Otlukbeli savaşına katıldı (11 ağustos 1473). Mahmud Paşayı çekemeyenler onu Fatih’in gözünden düşürdüler ve azline sebep oldular. Fatih, aym senede ölen şelızade Mustafa’nın ö-tümüne sevindiği kuşkusuna kapılarak Mahmud Paşayı idam ettirdi. Adriî takma adiyle şiir yazardı. Türkçe ve farsça şiirleriyle altı farsça mektubunun toplandığı bir divanı vardır. Mahmud Paşanın, ülkenin birçok yerinde hayratı vardır. İstanbul’da bir cami, türbe, hamam, mahkeme, mektep, çeşme, han, tekke ve 265 dük-kânlı bir çarşı (Mahmutpaşa çarşısı) yaptırdı. Ankara’da, Mahmutpaşa mescidi. Mahmutpaşa bedesteni ile bir han. Bursa*-da kervansaray ve mescit, Edirne’de Mahmutpaşa camii, Hasköy’de hamam ve medrese, Sofya’da Cuma mescidi, sebil, medrese ve han inşa ettîrdi. Bu eserlerin yaşayabilmesi için ayrı vakıflar kurdu. (-» Bibliyo.) [m]


Advertisement

Yorum yazın