Diyet ve Beslenme

Yağların Beslenmedeki Önemi

Sağlık Kitabı Google News

Yağların Beslenmedeki Önemi; Yağlar kimyasal olarak yağ asitlerinin gliserinle yapmış olduğu gliseridlerdir.Suda çözünmezler, eter, benzen, kloroform ve sıcak alkol vs. gibi çözücülerde çözülürler.

Karbonhidratlar gibi yağlar da vücudun enerji ihtiyacını karşılayan besin maddeleridir.1 g yağ 9 kcal enerji içermektedir.Karbonhidrat ve proteinlerden daha fazla enerji verirler.%76 karbon,%12 oksijen ve %12 hidrojen içerirler.Yağlar midenin boşalmasını geciktirir, tokluk hissi yaratır, vücutta deri altı, karın zarı ve kas lifleri arasında ve böbrekler ile yumurtalıklar çevresinde depolanır. 60 kilo olan birinde, yaklaşık 9 kg. kadar yağ deposu vardır. Şişmanlık yağ depolarının artması sonucunda ortaya çıkar. Bu nedenle şişmanlıktan uzak durmak ya da kilo vermek için yağlı besinlerin azaltılması ve yağ yakımının hızlandırılması gerekir. Vücudumuz günlük enerji ihtiyacını öncelikle karbonhidratlardan karşıladığı için yağ yakımı normal şartlar altında hızlı değildir. Bu nedenle bir zayıflama rejiminde yağlı besinlerin miktarlarını azaltmanın yanı sıra egzersiz yapmanın da önemi büyüktür.

Yağların özellikleri doğrudan doğruya meydana geldiği yağ asitlerinin özelliklerine bağlıdır.Yağ deyince akla ilk olarak doymuş ve doymamış yağlar gelir. Doymamış yağlar ile tüketimi gayet sağlıklı olan sıvı bitkisel yağlar(oil ) yani ayçiçeği, soya fasulyesi ve mısırözü yağı kastedilir. Kısa zincirli doymamış yağ asitleri içerirler.Doymuş ve uzun zincirli yağ asitleri içeren yağlar katı yağlardır( fat ) Doymuş yağlar fazla tüketildiklerinde birçok hastalığa zemin hazırlayabilen katı hayvansal yağlar yani tereyağ ve iç yağı belirtilmektedir. Sağlıklı bir erişkin günde yaklaşık 60 gr. kadar yağ tüketimi yapmalıdır.

Doymamış yağ asitleri hidrojenlendirilirse doymuş yağ asitleri oluşturulur.Sanayide bu yöntemle sıvı yağlardan margarin türü katı yağlar üretilmektedir.Yağlarla ilgili bir diğer özellik ise bitkisel yağlar kolesterol içermezler ; buna karşılık hayvansal yağlar kolesterol içerirler.Reklamlarda izlediğimiz ayçiçek yağına ,kolesterolsüz denmesi bu özelliğinden ileri gelmektedir.

Yenen yağların koku ve tadı, içindeki trigliserid olmayan maddelerden ileri gelir.Örneğin zeytinyağının rengini karotenoidler ve klorofil verir.İnek tereyağının rengini ise karoten verir.Bu yüzden yeşil otu az yiyen ineklerin tereyağları açık renkli olur.

Yağlar, ışık ve oksijen bulunan ortamlarda acılaşırlar.

Yağlar, sadece enerji kaynağı değil yağda eriyen (A, D, E, K ) vitaminlerin taşıyıcısıdırlar.Yağ asitlerinden linoleik asit ve araşidonik asit insan vücudunda sentezlenmediğin den mutlaka dışarıdan alınması gereklidir.Diet uygulamalarında yağlara da yer verilmesi gereklidir.

Yağlar kuruma özelliklerine göre, kuruyan, yarı kuruyan, kurumayan olmak üzere de sınıflandırılır.Kuruyan yağlar bir yüzeye ince bir tabaka halinde sürülerek bırakılırsa 2-6 günde asetonda çözünmeyen bir film tabakası meydana getirir.Bu yağlar boya sanayinde kullanılır.Zeytinyağı, hindistan cevizi yağı kurumayan; Soya,mısır,pamuk, kolza yağları yarı kuruyan ; keten, kenevir, ceviz, haşhaş, ayçiçek yağları ise kuruyan yağlardır.

Mineraller

İnsan vücudunun % 4 ile 6 sı minerallerden oluşmuştur. Gıdalarda 60 dan fazla mineral bulunur.
• Major mineraller :Potasyum, sodyum, kalsiyum, magnezyum, klor, sülfat, fosfat, bikarbonatlar.
• Minör ( İz ) mineraller : Demir, bakır, çinko, kobalt, mangan, molibden, iyot, flor, selenyum.
–Besin değeri olmayanlar :aliminyum, bor, nikel, kalay, krom
–Toksik olanlar : Civa, kurşun, arsenik, kadmiyum, antimon.
► Sodyum ( Na ) ve Klor ( Cl ) :Sodyum klorür mutfak tuzudur. Vücudun temel hücre dışı iyonlarıdır. Ozmotik basınç, asit-baz dengesi ve vücut sıvısı miktarını ayarlarlar.Terleme ile sodyum ve klor dışarı atılır.Bu iyonların yetersizliğinde halsizlik, bulantı, kas krampları ve ödem (vücudun su toplayıp şişmesi ) görülür.Günlük gereksinim 6 g kadardır.Tuzun fazlası idrarla atılır.Tuzun hem fazlası hem de azı zararlıdır.
► Potasyum ( K ) : sodyumun tersine hücre içi sıvısında bulunur. Ozmotik basınç, asit-baz dengesinin sağlanmasında görev alır.Amino asitlerin proteine çevrilmesinde etkilidir.Günlük gereksinim 0.8-1.3 g kadardır.Hemen tüm besinlerde ve özellikle meyve ve sebzelerde bol miktarda bulunduğu için eksikliği pek görülmez.
► Kalsiyum ( Ca ) : Kemik ve diş oluşumunu sağlar. Kanın pıhtılaşması, kalp kaslarının çalışması, enzimlerin görevlerini yapması, hücre membranından sıvı geçişinin kontrolünü ayarlar.Vücuttaki kalsiyumun % 99 u kemik ve dişlerdedir.100 ml kanda ise 9-12 mg bulunur.Günlük gereksinim 0.5- 2 g kadardır. Emzikli kadınlarda 5 g dır.En çok süt ve ürünleri, yumurta ve lahanada bulunur.Oksalik asit bulunduran ıspanak, ravent ve tahıllardaki fitik asit kalsiyumu bağlayarak alımını engeller.► Fosfor ( P ) :Kalsiyum ile birlikte diş ve vücut sıvısında bulunur.Kemik oluşumunda, enzim faaliyetlerinde karbonhidrat ve yağ metabolizmasında, kan reaksiyonunun sabit kalmasında önemli görevleri vardır.Et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri ve ceviz fosforca zengin gıdalardır.Vücutta fosfor /kalsiyum oranı 2/1 olarak denge halindedir.Bu denge bozulursa kemik oluşumu normal olmaz ve riket hastalığı meydana gelir.
► Magnezyum ( Mg ) : Kalsiyum ve fosforun vücuda alınmasında, vücut sıvısının regülasyonunda, sinir ve membranda elektriksel gerilimim sağlanmasında görevleri vardır.DNA ve RNA yapısında yer alır.% 71 kadarı kemiklerdedir.Günlük gereksinim 300-400 mg kadardır. Eksikliğinde sinirsel rahatsızlıklar ortaya çıkar.Tohum ve tahıllarda, süt ve ürünlerinde ve yaprak sebzelerde fazla bulunur.Kalsiyum ve magnezyumdan biri vücutta fazla olduğu zaman diğeri atılır.
► Demir ( Fe ) : Yapısal önemi olan bir mineraldir. Hemoglobin ve miyoglobinin yapısında yer alır.Bitkisel gıdalarda demir fazla olsa bile biyolojik olarak elverişli değildir.Yumurta hariç hayvansal gıdalardaki demir vücut tarafından daha kolay alınır. Yetişkinlerde vücutta kg başına 50 mg kadar demir bulunur.Günlük 10 mg demire gereksinim vardır. Demir yetersizliğinde kansızlık oluşur.
► Bakır ( Cu ) :Demir ile birlikte hemoglobinin oluşumunda önemi vardır.Vücudun demirden yararlanmasını sağlar ve yetersizliğinde kansızlık görülür. Günlük gereksinim 0.6-2.0 mg kadardır. Karaciğer ve sütte fazla bulunur.
► Çinko ( Zn ) : Bazı enzim ve hormonların yapısında bulunur.Karbonhidrat ve protein metabolizmasında ve nükleik asit sentezinde görev alır.Saç uzamasında da rolü vardır.En fazla midyede bulunur.Hububat, baklagiller, sert kabuklu meyveler çinko bakımından zengin gıdalardır. Asitli gıdalar uzun süre galvanizli kaplarda bulunursa çözünerek gıdaya geçen çinko , zehirlenmeye neden olur. Yetersizliğinde gelişim bozuklukları, ciltte lezyonlar ve iştahsızlık görülür.Ancak yetersizliği nadiren görülür.

 

Etiketler

Çağlar Yıldız

Sağlık Kitabı; En Son Çıkan Güncel Sağlık Haberleri, Hastalıklar Hakkında Bilgiler, Tedavi Yöntemleri, Çocuk Sağlığı, Cilt ve Bakım Gibi Konular Hakkında Bilgiler Verir.

İlgili Makaleler

Bir Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı